CPU điện thoại hiện nay hiếm khi có tất cả các nhân giống nhau. Thay vào đó, nhân được chia thành cụm: một hoặc vài nhân lớn xung cao để làm việc gấp như mở ứng dụng, tải trang; vài nhân vừa để gánh phần lớn công việc thường ngày; và vài nhân nhỏ tiết kiệm điện để chạy việc nền như đồng bộ thư, nhận thông báo khi màn hình tắt. Hệ điều hành liên tục quyết định việc nào đưa lên cụm nào, dựa vào mức gấp của việc và mức nhiệt, mức pin của máy.
Nhờ cách chia này, điện thoại vừa nhanh nhạy khi bạn chạm vào, vừa không tốn pin khi nằm trên bàn cả buổi. Nó cũng giải thích vì sao con số "8 nhân" hay "10 nhân" trên hộp nói rất ít về tốc độ: tám nhân nhỏ cộng lại có thể chậm hơn một máy có ít nhân hơn nhưng nhân lớn đời mới. Bài này đi qua cách đọc cấu hình cụm nhân, cách hệ điều hành chia việc và những gì cách chia ấy để lại trong trải nghiệm hằng ngày.
Vì sao không làm tất cả nhân to như nhau
Một nhân lớn xung cao làm việc nhanh nhưng tốn điện nhiều hơn hẳn so với mức tăng tốc độ. Điện năng tăng nhanh hơn tốc độ khi đẩy xung lên, vì muốn chạy xung cao phải tăng điện áp, và điện năng tỉ lệ thuận với bình phương điện áp. Nghĩa là để chạy nhanh hơn một chút ở đỉnh, nhân lớn phải trả giá bằng rất nhiều nhiệt.
Nhân nhỏ thì ngược lại: chậm hơn, nhưng làm một lượng việc nhẹ với ít điện hơn nhiều. Phần lớn thời gian điện thoại không làm gì nặng: chờ tin nhắn, phát nhạc, kiểm tra vị trí. Những việc ấy mà để nhân lớn gánh thì pin sẽ hao vô ích.
Ý tưởng ghép nhân lớn và nhân nhỏ trên cùng chip, gọi phổ biến là big.LITTLE, xuất hiện khoảng đầu thập niên 2010 và nay đã thành cách thiết kế quen thuộc. Các đời sau thêm cụm nhân vừa ở giữa, và cho phép các cụm chạy linh hoạt hơn thay vì chỉ bật cụm này tắt cụm kia. Một số chip gần đây còn bỏ hẳn cụm nhân nhỏ nhất, dùng toàn nhân lớn và vừa, với lập luận rằng nhân vừa đời mới đã đủ tiết kiệm cho việc nền.
Đọc cấu hình kiểu 1+3+4 hay 2+6
Trang thông số thường ghi cấu hình CPU dạng các con số cộng nhau, mỗi số là số nhân trong một cụm, kèm tên nhân và xung. Bảng dưới là ví dụ giả định để tập đọc, không phải thông số của chip cụ thể nào.
| Cách ghi | Đọc là | Điều nên để ý |
|---|---|---|
| 1+3+4 | 1 nhân lớn nhất, 3 nhân vừa, 4 nhân tiết kiệm | Nhân lớn nhất quyết định độ nhanh đơn nhân, 3 nhân vừa gánh đa nhiệm |
| 1+4+3 | 1 nhân lớn, 4 nhân vừa, 3 nhân tiết kiệm | Nhiều nhân vừa hơn, thường tốt cho việc đa nhân kéo dài |
| 2+6 | 2 nhân hiệu năng, 6 nhân tiết kiệm | Kiểu thường gặp ở chip tầm trung, phổ thông; nhân hiệu năng có thể là đời cũ |
| 4+4 | 4 nhân lớn hơn, 4 nhân nhỏ | Nếu cả hai cụm đều là nhân nhỏ xung khác nhau thì thực chất vẫn yếu |
| Toàn nhân lớn và vừa | Không có cụm tiết kiệm nhỏ nhất | Mạnh khi chạy nặng, phụ thuộc nhiều vào tối ưu để không tốn pin khi nghỉ |
Đọc xong con số, hãy nhìn tên nhân và đời kiến trúc của từng cụm. Một cấu hình "2+6" có hai nhân hiệu năng đời mới có thể mở ứng dụng nhanh hơn một cấu hình "4+4" mà cụm lớn chỉ là nhân đời cũ chạy xung cao.
Hệ điều hành chia việc cho từng cụm như thế nào
Bộ phận quyết định việc nào chạy trên nhân nào gọi là bộ lập lịch. Trên điện thoại, bộ lập lịch theo dõi mức tải của từng tiến trình và mức độ gấp của nó. Việc gắn với điều bạn đang nhìn, như vẽ giao diện khi bạn cuộn hoặc phản hồi khi bạn chạm, được ưu tiên và có thể đẩy lên nhân lớn. Việc chạy ngầm như sao lưu ảnh, đồng bộ thư thường được giữ ở nhân nhỏ.
Bộ lập lịch còn tính đến điện năng: trước khi chuyển một việc lên nhân lớn, nó ước lượng việc đó có thật sự cần không, hay nhân vừa làm kịp với ít điện hơn. Khi máy nóng hoặc pin yếu, hệ thống có thể giới hạn xung hoặc hạn chế dùng nhân lớn, khiến máy chậm đi thấy rõ dù chip vẫn là chip đó.
Hãng điện thoại có thể chỉnh các quy tắc này. Có hãng ưu tiên phản hồi nhanh, đẩy việc lên nhân lớn rất sớm; có hãng ưu tiên mát và bền pin, giữ việc ở nhân vừa lâu hơn. Đây là một trong những lý do hai máy cùng chip cho cảm giác nhanh nhạy khác nhau, và một bản cập nhật phần mềm có thể làm máy mượt hơn hoặc chậm đi mà không đổi gì về phần cứng.
Cụm nhân để lại dấu vết gì trong trải nghiệm hằng ngày
Độ nhanh khi mở ứng dụng phụ thuộc nhân lớn nhất. Mở ứng dụng, tải một trang web nặng, mở thư viện ảnh lớn là những việc dồn vào một hai luồng chính. Ở đây nhân lớn nhất và điểm đơn nhân nói nhiều hơn tổng số nhân.
Độ mượt khi làm nhiều việc phụ thuộc cụm vừa. Vừa gọi video vừa ghi chú, vừa tải tệp vừa lướt mạng, xuất video ngắn: những việc chia được thành nhiều luồng dùng tới cụm nhân vừa. Chip có cụm vừa mạnh giữ máy mượt lâu hơn khi đa nhiệm.
Pin lúc màn hình tắt phụ thuộc cụm tiết kiệm. Khi màn hình tắt, gần như mọi việc chạy trên nhân nhỏ. Chip có cụm tiết kiệm tốt và phần mềm giữ việc nền ở đúng chỗ thì qua đêm pin tụt ít.
Máy chậm khi nóng vì bị chặn nhân lớn. Nhiều người thấy máy chậm hẳn sau khi quay phim lâu ngoài nắng hoặc gọi video kéo dài. Một phần là do hệ thống hạ xung và tránh dùng nhân lớn để hạ nhiệt. Để máy nguội lại, độ nhanh thường trở về như cũ.
Vì sao 8 nhân, 10 nhân chưa chắc nhanh
Con số tổng số nhân là thông tin dễ ghi lên hộp nên thường được quảng cáo. Nhưng phần lớn ứng dụng trên điện thoại không chia việc đều cho tám luồng. Mở ứng dụng, cuộn danh sách, gõ phím chủ yếu dùng một vài luồng chính. Với những việc ấy, máy có một nhân lớn đời mới thường nhanh hơn máy có tám nhân nhỏ đời cũ, dù con số trên hộp nhìn có vẻ thua.
Ở phân khúc phổ thông, cấu hình 8 nhân thường là tám nhân tiết kiệm, chia làm hai cụm chạy xung khác nhau. Gọi là 8 nhân không sai, nhưng sức mạnh thật gần với một chip có ít nhân lớn. Cách nhìn đúng là: tổng số nhân cho biết chip có thể gánh bao nhiêu luồng cùng lúc, còn loại nhân và đời kiến trúc cho biết mỗi luồng chạy nhanh tới đâu.
Nếu muốn một con số gọn để so, điểm đơn nhân trong các phần mềm đo phổ biến phản ánh khá tốt nhân lớn nhất, còn điểm đa nhân phản ánh cả cụm. Đọc cả hai con số, hiểu mỗi số đại diện cho việc gì, rồi so với nhu cầu của bạn, sẽ có ích hơn nhiều so với đếm nhân.
Tự xem các cụm nhân trên máy của mình
Muốn biết máy mình chia cụm thế nào, có thể cài một ứng dụng xem cấu hình phần cứng phổ biến. Ứng dụng thường liệt kê từng nhân kèm xung tối đa, nhìn vào sẽ thấy các nhóm có cùng mức xung, đó chính là các cụm. Một số ứng dụng còn hiện xung đang chạy của từng nhân theo thời gian thực.
Thử một thí nghiệm nhỏ: để máy nghỉ vài phút rồi nhìn xung các nhân, sẽ thấy phần lớn đứng ở mức thấp. Sau đó mở một ứng dụng nặng hoặc cuộn nhanh một trang dài, các nhân lớn sẽ nhảy lên xung cao trong chốc lát rồi lại hạ xuống. Quan sát này giúp hiểu vì sao chip có nhiều cụm: phần lớn thời gian, máy cố gắng chạy ở mức thấp nhất đủ dùng. Nhớ rằng việc mở ứng dụng theo dõi cũng tốn một chút tài nguyên, và tên menu, cách hiển thị thay đổi theo phiên bản ứng dụng, nên kiểm bản hiện hành.
Hiểu cụm nhân để đọc bài đánh giá cho đúng
Nhiều bài đánh giá điện thoại có biểu đồ xung nhịp hoặc mức tải theo thời gian khi chạy một bài đo dài. Nếu biết chip có mấy cụm, bạn sẽ đọc được biểu đồ ấy: đoạn đầu các nhân lớn chạy ở xung cao nhất, sau vài phút có thể tụt xuống một mức thấp hơn và đứng ở đó. Mức đứng lại đó mới là sức bền thật của máy khi chạy việc nặng lâu, chẳng hạn xuất một video dài hay dựng ảnh toàn cảnh nhiều tấm.
Một chi tiết khác hay xuất hiện là điểm đa nhân thấp hơn kỳ vọng dù chip có nhiều nhân. Thường nguyên nhân là hãng điện thoại giới hạn tổng công suất, không cho tất cả các cụm chạy hết xung cùng lúc. Đây không phải lỗi, mà là lựa chọn để máy không quá nóng trong tay. Người dùng chủ yếu lướt mạng, nhắn tin gần như không thấy khác biệt; người hay xuất video dài sẽ thấy rõ hơn.
Cuối cùng, khi bài đánh giá ghi máy có chế độ hiệu năng cao, nên xem điểm được đo ở chế độ nào. Điểm đo ở chế độ hiệu năng cao thường đẹp hơn nhưng không phản ánh cách máy chạy mặc định hằng ngày. So hai máy, nên so ở cùng chế độ, và ưu tiên con số đo ở chế độ mặc định vì đó là cách phần lớn người dùng sẽ trải nghiệm.
Câu hỏi thường gặp
Điện thoại 8 nhân có mạnh hơn 6 nhân không?
Không chắc. Số nhân chỉ cho biết chip chạy được bao nhiêu luồng cùng lúc. Loại nhân và đời kiến trúc mới quyết định mỗi luồng nhanh tới đâu. Máy 6 nhân có nhân lớn đời mới thường nhanh hơn máy 8 nhân toàn nhân tiết kiệm đời cũ ở hầu hết việc hằng ngày.
Có tự chỉnh được việc chạy trên nhân lớn hay nhỏ không?
Người dùng thường không chỉnh trực tiếp. Một số máy có chế độ hiệu năng cao hoặc tiết kiệm pin, thực chất là thay đổi quy tắc chia việc và giới hạn xung. Can thiệp sâu hơn cần quyền quản trị hệ thống, dễ gây lỗi và mất bảo hành, không nên làm.
Chip không có nhân tiết kiệm có tốn pin hơn không?
Không nhất thiết. Các chip bỏ cụm nhân nhỏ nhất thường dùng nhân vừa đời mới đủ hiệu quả cho việc nền. Kết quả thật phụ thuộc vào tối ưu phần mềm của hãng điện thoại, nên nên xem bài đo pin khi chờ và khi làm việc nhẹ của đúng mẫu máy.
Vì sao máy đang mượt bỗng chậm sau khi dùng lâu?
Thường do máy nóng lên và hệ thống hạ xung, hạn chế dùng nhân lớn để bảo vệ linh kiện. Pin yếu cũng có thể làm hệ thống giới hạn hiệu năng. Để máy nghỉ, tháo ốp, tránh vừa sạc vừa dùng nặng thì độ nhanh thường trở lại.
Điểm đơn nhân và đa nhân tương ứng với cụm nào?
Điểm đơn nhân phản ánh chủ yếu nhân mạnh nhất, liên quan tới độ nhanh khi mở ứng dụng và tải trang. Điểm đa nhân phản ánh khả năng chạy nhiều luồng cùng lúc của cả chip, liên quan tới xuất video, nén tệp, đa nhiệm nặng.
Xung nhịp cao có phải lúc nào cũng chạy ở mức đó không?
Không. Con số xung trên trang thông số là mức tối đa. Phần lớn thời gian nhân chạy ở mức thấp hơn nhiều để tiết kiệm điện, chỉ tăng lên khi có việc gấp, và có thể bị giới hạn khi máy nóng hoặc pin yếu.