GPU (bộ xử lý đồ hoạ) trong chip điện thoại lo gần như mọi thứ bạn nhìn thấy trên màn hình: vẽ giao diện, hiệu ứng chuyển cảnh, cuộn danh sách, hiển thị ảnh và video, dựng cảnh 3D. Ngoài ra GPU còn tham gia chỉnh màu video, áp bộ lọc khi chụp, và một phần tác vụ học máy. GPU mạnh giúp giao diện giữ khung hình ổn định ở màn hình tần số quét cao, chỉnh video mượt hơn và chạy ứng dụng đồ hoạ nặng ở mức chi tiết cao lâu hơn.
Với người chỉ nhắn tin, lướt mạng và xem video, GPU tầm trung hiện nay đã thừa sức. GPU yếu lộ ra rõ ở ba tình huống: màn hình 120Hz với giao diện nhiều hiệu ứng, chỉnh và xuất video nhiều lớp, và cảnh đồ hoạ 3D nặng chạy lâu. Bài này giải thích GPU làm gì trong từng tình huống, đọc điểm đồ hoạ thế nào, và vì sao GPU thường là khối nóng nhất trong chip.
GPU vẽ giao diện như thế nào
Mỗi lần màn hình làm mới, hệ điều hành phải dựng lại khung hình: các lớp cửa sổ, hiệu ứng mờ, bóng đổ, chữ, ảnh. Phần lớn việc ghép các lớp này được giao cho GPU. Ở màn hình 60Hz, mỗi khung hình có khoảng 16,7 mili giây để hoàn thành. Ở 120Hz, thời gian ấy chỉ còn khoảng 8,3 mili giây. Nếu khung hình nào không kịp, màn hình lặp lại khung cũ và mắt bạn thấy một cú khựng nhỏ.
Vì vậy GPU không chỉ quan trọng với người chạy ứng dụng nặng. Một chiếc máy tầm thấp gắn màn hình 120Hz có thể mượt ở màn hình chính nhưng giật nhẹ khi cuộn một trang mạng xã hội nhiều video, vì GPU và CPU cùng phải chạy hết sức để kịp mỗi khung. Ngược lại, máy có GPU khoẻ giữ khung hình đều, và còn dư sức nên chạy ở xung thấp, mát hơn.
Độ mượt giao diện còn phụ thuộc phần mềm: hãng tối ưu hiệu ứng tốt thì GPU đỡ việc. Nhưng phần cứng đặt sàn. Khi bạn thấy máy "mượt lúc đầu, giật dần sau vài năm", một phần là do giao diện và ứng dụng mới ngày càng nhiều hiệu ứng, trong khi GPU vẫn là GPU cũ.
GPU và video: quay, chỉnh, xuất
Quay video phần lớn không dựa vào GPU. Khi quay, việc nặng nhất là xử lý tín hiệu cảm biến và nén video, do bộ xử lý ảnh và bộ mã hoá video đảm nhận. GPU chỉ tham gia khi có hiệu ứng thời gian thực như làm mờ nền, bộ lọc màu, chống rung bằng phần mềm.
Chỉnh video nhiều lớp dùng GPU nhiều. Khi bạn chồng chữ, ảnh, hiệu ứng chuyển cảnh, chỉnh màu trên dòng thời gian, ứng dụng dựng video dùng GPU để hiển thị bản xem trước. GPU yếu khiến bản xem trước giật, nhảy khung, dù video xuất ra cuối cùng vẫn đúng.
Xuất video là việc phối hợp. GPU áp hiệu ứng lên từng khung, sau đó bộ mã hoá video nén lại. Nếu chỉ cắt ghép đơn giản, tốc độ xuất phụ thuộc chủ yếu vào bộ mã hoá; nếu nhiều hiệu ứng, GPU trở thành nút thắt.
Video HDR và độ phân giải cao tốn GPU hơn. Xem trước và chỉnh video 4K, video 10 bit HDR đòi GPU xử lý lượng điểm ảnh lớn hơn nhiều. Máy có GPU tầm thấp có thể quay được 4K nhưng chỉnh trên máy thì rất ì ạch.
Đồ hoạ nặng: nơi GPU chịu tải lâu nhất
Ứng dụng đồ hoạ 3D nặng, mô phỏng, dựng mô hình, hoặc các cảnh đồ hoạ nhiều hiệu ứng ánh sáng là nơi GPU chạy hết sức trong thời gian dài. Ở đây có hai con số đáng quan tâm: khung hình trung bình và độ ổn định khung hình. Khung hình trung bình cao nhưng thỉnh thoảng rơi mạnh vẫn cho cảm giác giật hơn một máy có khung hình trung bình thấp hơn chút nhưng đều đặn.
GPU cũng là khối tiêu thụ điện lớn nhất khi chạy đồ hoạ nặng, nên là khối đầu tiên bị hạ xung khi máy nóng. Nhiều bài đánh giá cho thấy điểm đồ hoạ của một chiếc máy có thể giảm đáng kể sau mười đến hai mươi phút chạy liên tục. Mức giảm phụ thuộc nhiều vào tản nhiệt và chính sách của hãng điện thoại hơn là vào tên GPU.
Các chip đời mới còn có thêm tính năng đồ hoạ như dò tia (mô phỏng đường đi của ánh sáng) hay các chuẩn đồ hoạ mới. Những tính năng này chỉ có ý nghĩa khi ứng dụng bạn dùng có hỗ trợ; nếu không, chúng không làm máy nhanh hơn trong việc hằng ngày.
Đọc điểm đồ hoạ trong bài đánh giá
Các phần mềm đo đồ hoạ phổ biến thường cho vài loại kết quả khác nhau. Hiểu mỗi loại đo gì sẽ giúp bạn không hiểu nhầm. Các số trong cột cuối là ví dụ giả định để minh hoạ cách đọc.
| Loại kết quả | Đo gì | Ví dụ cách đọc |
|---|---|---|
| Điểm một lần chạy | Sức mạnh đỉnh của GPU khi máy còn mát | Máy A hơn máy B khoảng 20% ở lần chạy đầu |
| Độ ổn định sau chạy lặp | Tỉ lệ giữa lần chạy kém nhất và tốt nhất | Máy A giữ khoảng 60%, máy B giữ khoảng 85% |
| Khung hình trên màn hình | Kết quả ở độ phân giải thật của máy | Phụ thuộc độ phân giải màn hình, khó so máy khác màn |
| Khung hình ngoài màn hình | Kết quả ở cùng độ phân giải cố định | Dùng để so công bằng GPU giữa hai máy |
| Nhiệt độ vỏ máy sau bài đo | Máy nóng tới đâu trong tay | Máy giữ điểm cao nhưng vỏ rất nóng là đánh đổi |
Trong ví dụ trên, máy A mạnh hơn ở lần chạy đầu nhưng tụt nhiều; máy B yếu hơn ở đỉnh nhưng sau mười lăm phút có thể ngang hoặc hơn máy A. Người hay chạy đồ hoạ nặng lâu nên ưu tiên độ ổn định; người chỉ cần mượt giao diện thì điểm đỉnh của cả hai đều thừa. Nhớ kiểm phiên bản phần mềm đo hiện hành khi so điểm từ các nguồn khác nhau.
Vì sao GPU cùng tên mà mạnh yếu khác nhau
Cùng một đời GPU, hãng chip có thể dùng số nhân GPU khác nhau cho các phân khúc. Hai chip có tên GPU gần giống nhau nhưng một bên nhiều gấp rưỡi số nhân thì sức mạnh cũng chênh lớn. Trang thông số đôi khi ghi số nhân sau tên GPU, nên đọc kỹ cả phần này.
Xung nhịp GPU cũng do hãng điện thoại chỉnh. Có máy cho GPU chạy xung cao để đạt điểm đẹp, có máy giới hạn thấp hơn để mát. Thêm vào đó, độ phân giải màn hình ảnh hưởng tới khung hình: máy màn hình độ phân giải cao bắt GPU vẽ nhiều điểm ảnh hơn, nên cùng GPU mà khung hình thấp hơn máy màn hình thấp hơn.
Cuối cùng là trình điều khiển GPU. Bản cập nhật trình điều khiển có thể sửa lỗi, tăng hiệu năng cho ứng dụng cụ thể hoặc làm máy mát hơn. Hãng điện thoại cập nhật đều thì GPU dùng lâu vẫn ổn; hãng ngừng cập nhật thì những ứng dụng mới về sau có thể chạy kém hơn mong đợi.
Bạn có cần GPU mạnh không
Nếu việc chính của bạn là nhắn tin, gọi video, mạng xã hội, xem phim, đọc báo, thì GPU tầm trung đời gần đây đã đủ, kể cả với màn hình 120Hz. Đầu tư thêm cho GPU mạnh lúc này mang lại rất ít khác biệt cảm nhận được.
Bạn nên ưu tiên GPU khi thường xuyên chỉnh video nhiều lớp ngay trên điện thoại, dùng ứng dụng đồ hoạ 3D, kiến trúc, mô phỏng, hoặc chạy cảnh đồ hoạ nặng trong thời gian dài. Khi ấy, hãy đọc điểm ổn định sau chạy lặp và nhiệt độ vỏ máy, không chỉ điểm đỉnh. Và nếu muốn dùng máy bốn, năm năm, một GPU dư sức hôm nay sẽ giúp máy không bị hụt hơi khi giao diện và ứng dụng ngày càng nặng hơn.
Một cách tự kiểm đơn giản trước khi quyết định: nhớ lại ba tình huống bạn thấy máy hiện tại khó chịu nhất trong tháng qua. Nếu đó là mở ứng dụng chậm, chuyển qua lại giữa ứng dụng bị tải lại, bộ nhớ đầy, thì vấn đề nằm ở CPU, RAM hoặc bộ nhớ trong, GPU mạnh hơn không giải quyết được. Nếu đó là cuộn trang giật, bản xem trước video nhảy khung, cảnh đồ hoạ tụt khung hình sau vài phút, thì GPU và tản nhiệt mới là chỗ cần nâng.
Dấu hiệu GPU đang là nút thắt trên máy của bạn
Giật khi cuộn trang nhiều ảnh động, nhưng mở ứng dụng vẫn nhanh. Mở ứng dụng dựa chủ yếu vào CPU và bộ nhớ, còn cuộn trang nhiều video, ảnh động dựa vào khả năng vẽ khung hình. Nếu một bên nhanh một bên giật, GPU hoặc phần tối ưu hiển thị là nghi phạm đầu tiên.
Bản xem trước video giật nhưng video xuất ra vẫn mượt. Đây là dấu hiệu kinh điển của GPU không kịp hiển thị thời gian thực. Video cuối cùng vẫn đúng vì quá trình xuất không cần chạy theo thời gian thật.
Khung hình tụt dần theo thời gian, không tụt ngay. Nếu mười phút đầu mượt rồi mới giật, nguyên nhân thường là nhiệt làm GPU bị hạ xung, không phải GPU yếu từ đầu. Tháo ốp, tránh vừa sạc vừa chạy nặng, ngồi chỗ thoáng sẽ thấy khác.
Giảm độ phân giải hoặc mức chi tiết thì mượt hẳn. Khi hạ mức chi tiết đồ hoạ trong ứng dụng mà khung hình tăng rõ, GPU đang là giới hạn. Nếu hạ mà không đổi, nút thắt có thể nằm ở CPU hoặc ở chính ứng dụng.
Câu hỏi thường gặp
Màn hình 120Hz có cần GPU mạnh không?
Cần GPU đủ sức vẽ 120 khung hình mỗi giây cho giao diện. GPU tầm trung đời mới thường làm được với giao diện thường ngày. GPU yếu đi kèm màn 120Hz dễ cho cảm giác mượt ở màn hình chính nhưng khựng khi cuộn trang nặng nhiều video.
Quay video 4K có phụ thuộc GPU không?
Chủ yếu không. Quay video dựa vào bộ xử lý ảnh và bộ mã hoá video trong chip. GPU chỉ tham gia khi có hiệu ứng thời gian thực. Nhưng khi chỉnh video 4K trên máy, GPU lại quan trọng vì phải hiển thị bản xem trước mượt.
Vì sao điểm đồ hoạ giảm khi chạy lâu?
GPU là khối tiêu thụ điện nhiều nhất khi chạy đồ hoạ nặng nên sinh nhiệt nhiều. Khi nhiệt vượt ngưỡng, hệ thống hạ xung GPU để bảo vệ linh kiện và giữ vỏ máy không quá nóng. Mức giảm phụ thuộc tản nhiệt và cách hãng điện thoại cài đặt.
So GPU hai máy khác độ phân giải màn hình thế nào cho công bằng?
Nên dùng kết quả đo ngoài màn hình, tức là chạy ở cùng một độ phân giải cố định. Kết quả đo trên màn hình bị ảnh hưởng bởi độ phân giải thật của máy, máy màn hình cao hơn sẽ có khung hình thấp hơn dù GPU mạnh ngang nhau.
GPU có giúp gì cho chụp ảnh không?
Có một phần. GPU tham gia áp bộ lọc, hiển thị khung ngắm có hiệu ứng, và đôi khi hỗ trợ xử lý ảnh. Nhưng phần chính của chụp ảnh do bộ xử lý ảnh và NPU đảm nhận, nên GPU mạnh không đồng nghĩa ảnh đẹp hơn.
Cập nhật phần mềm có làm GPU mạnh lên không?
Có thể, nếu bản cập nhật kèm trình điều khiển GPU mới tối ưu cho ứng dụng cụ thể hoặc chỉnh chính sách nhiệt. Mức cải thiện thường nhỏ. Ngược lại, có bản cập nhật làm máy mát hơn bằng cách hạ xung, điểm đo sẽ giảm nhẹ.