Hai điện thoại dùng cùng một con chip có thể nóng khác nhau và giữ hiệu năng khác nhau vì ba nhóm lý do: phần cứng tản nhiệt (buồng hơi, tấm graphite, khung kim loại, diện tích bên trong), thiết kế vỏ (vật liệu, độ dày, vị trí chip so với tay cầm), và phần mềm mà hãng điện thoại cài (mức xung tối đa, giới hạn công suất, ngưỡng nhiệt bắt đầu hạ xung). Chip chỉ quyết định lượng nhiệt sinh ra cho mỗi phần việc; còn nhiệt đó thoát ra nhanh hay chậm, và máy được phép nóng tới đâu, là chuyện của hãng điện thoại.
Vì vậy câu "chip này nóng" thường chỉ đúng một nửa. Bài này giải thích từng nhóm nguyên nhân, cách đọc bài đo nhiệt trong các bài đánh giá, và những yếu tố bên ngoài như ốp lưng, sạc khi dùng, phòng nóng mà bạn kiểm soát được. Các thao tác mở máy, thay vật liệu tản nhiệt thuộc phần việc của thợ có kinh nghiệm, ở đây chỉ bàn nguyên lý.
Chip sinh nhiệt, máy phải đưa nhiệt ra ngoài
Mọi điện năng chip dùng cuối cùng đều biến thành nhiệt. Ở điện thoại không có quạt, nhiệt phải đi theo đường dẫn: từ chip sang tấm tản (thường là đồng hoặc buồng hơi), lan ra khung máy, rồi ra vỏ và không khí xung quanh. Đường dẫn càng tốt, nhiệt càng lan đều, điểm nóng trên chip càng thấp, chip được phép chạy xung cao lâu hơn.
Khi đường dẫn kém, nhiệt dồn lại quanh chip. Cảm biến nhiệt trong chip báo vượt ngưỡng, hệ thống hạ xung để giảm điện năng. Bạn thấy máy chậm lại và một vùng trên lưng máy nóng hẳn, trong khi các vùng khác vẫn mát. Máy có tản nhiệt tốt thì ngược lại: cả lưng máy ấm đều, nhưng hiệu năng giữ được lâu hơn.
Có một nghịch lý hay gây hiểu nhầm: máy cầm thấy nóng chưa chắc là máy tản nhiệt kém. Có khi đó là máy đưa nhiệt ra vỏ hiệu quả, nên vỏ ấm hơn nhưng chip mát hơn. Máy cầm mát mà hiệu năng tụt nhanh có thể là máy giữ nhiệt trong người và hạ xung sớm để vỏ không nóng.
Phần cứng tản nhiệt khác nhau thế nào
Buồng hơi. Là một khoang dẹt kín chứa ít chất lỏng. Chất lỏng bốc hơi ở chỗ nóng, ngưng tụ ở chỗ mát rồi quay lại, mang nhiệt đi rất nhanh. Diện tích buồng hơi lớn giúp lan nhiệt ra rộng. Máy cao cấp và máy hướng tới hiệu năng thường có buồng hơi lớn hơn.
Tấm graphite và tấm đồng. Graphite dẫn nhiệt tốt theo mặt phẳng, mỏng và nhẹ; đồng dẫn tốt nhưng nặng hơn. Nhiều máy dùng nhiều lớp xếp chồng. Số lớp và diện tích ảnh hưởng tới khả năng lan nhiệt.
Vật liệu tiếp xúc nhiệt. Lớp keo hoặc miếng đệm giữa chip và tấm tản quyết định nhiệt đi ra khỏi chip dễ hay khó. Chênh lệch chất lượng giữa các mẫu máy, thậm chí giữa các lô sản xuất, có thể tạo khác biệt nhỏ về nhiệt.
Khung máy. Khung kim loại dẫn nhiệt tốt hơn khung nhựa, giúp nhiệt lan ra viền và mặt lưng. Máy khung nhựa thường phải giới hạn công suất thấp hơn để tránh điểm nóng.
Không gian bên trong. Máy mỏng, chật, pin chiếm nhiều chỗ thì phần dành cho tản nhiệt ít hơn. Máy dày hơn một chút thường có lợi thế về khối lượng vật liệu hấp thụ nhiệt.
Phần mềm: hãng điện thoại cho phép chip nóng tới đâu
Hãng chip đưa ra mức xung tối đa và các khuyến nghị, nhưng hãng điện thoại quyết định cấu hình cuối cùng: xung tối đa cho mỗi cụm nhân và GPU, tổng công suất cho phép, ngưỡng nhiệt bắt đầu hạ xung, tốc độ hạ xung. Cùng một chip, một hãng có thể cho chạy hết sức trong vài phút rồi hạ mạnh, hãng khác giữ ở mức thấp hơn nhưng đều.
Ngoài ra còn có các chế độ hiệu năng. Chế độ cân bằng là mặc định, chế độ hiệu năng cao nới giới hạn để đạt điểm cao hơn nhưng nóng hơn, chế độ tiết kiệm siết xuống. Bài đánh giá đo ở chế độ nào sẽ cho kết quả nhiệt khác nhau, nên so hai máy phải so ở cùng chế độ.
Phần mềm cũng ảnh hưởng qua những việc chạy nền: đồng bộ ảnh, quét thư viện, cập nhật ứng dụng. Ngay sau khi khôi phục dữ liệu sang máy mới, máy thường ấm vài giờ đến một ngày vì đang lập chỉ mục. Đây không phải lỗi chip, và thường tự hết.
Đọc bài đo nhiệt trong bài đánh giá
Các bài đánh giá thường đưa ra vài con số về nhiệt. Bảng dưới giải thích từng con số và cách dùng để so hai máy cùng chip.
| Con số | Ý nghĩa | Cách dùng khi so |
|---|---|---|
| Nhiệt độ vỏ máy cao nhất | Điểm nóng nhất trên lưng hoặc mặt trước sau bài đo | Cho biết cảm giác cầm tay, không nói hết về hiệu năng |
| Độ ổn định sau chạy lặp | Tỉ lệ hiệu năng còn lại so với lần chạy đầu | Con số quan trọng nhất để so độ "giữ sức" |
| Thời gian tới khi bắt đầu hạ xung | Bao lâu máy chạy hết sức | Người dùng việc nặng ngắn quan tâm |
| Nhiệt độ phòng khi đo | Điều kiện thử nghiệm | Hai bài đo khác nhiệt độ phòng không so trực tiếp được |
| Chế độ hiệu năng khi đo | Cân bằng hay hiệu năng cao | Chỉ so hai máy cùng chế độ |
Mùa hè ở nhiều tỉnh phía Nam, nhiệt độ phòng không có điều hoà dễ cao hơn hẳn điều kiện thử nghiệm của nhiều bài đánh giá. Khi đó máy sẽ hạ xung sớm hơn số liệu bài đánh giá cho thấy, dù thứ tự giữa hai máy thường vẫn giữ nguyên.
Những yếu tố bên ngoài bạn kiểm soát được
Ốp lưng dày. Ốp nhựa dày hoặc ốp da cản nhiệt thoát ra từ lưng máy. Khi chạy việc nặng lâu như quay video, gọi video, tháo ốp sẽ thấy máy giữ hiệu năng tốt hơn.
Vừa sạc vừa dùng nặng. Sạc, nhất là sạc nhanh, tự nó sinh nhiệt ở pin và mạch sạc. Cộng thêm nhiệt của chip khi chạy nặng, máy dễ vượt ngưỡng. Nhiều máy sẽ giảm tốc độ sạc hoặc hạ xung trong tình huống này.
Nắng và trong xe. Để máy dưới nắng hoặc trong xe đóng kín làm nhiệt độ ban đầu đã cao, chỉ cần chạy nhẹ đã chạm ngưỡng. Dùng bản đồ định vị dưới nắng trưa là ví dụ điển hình.
Sóng yếu. Modem làm việc vất vả ở vùng sóng yếu cũng sinh nhiệt, cộng dồn với nhiệt của chip. Cùng một máy, ở chỗ sóng mạnh có thể mát hơn rõ.
Khi nào nên ngừng dùng. Nếu máy báo nhiệt độ cao, tự tắt camera hay đèn flash, tạm dừng và đặt máy ở chỗ thoáng. Đừng cho vào tủ lạnh vì hơi nước có thể ngưng tụ bên trong. Nếu thấy lưng máy phồng lên hoặc màn hình bị đẩy cong, có thể pin đã phồng: ngừng dùng, không sạc và mang tới nơi sửa chữa có chuyên môn.
Có nên tự mở máy thay keo, dán thêm tấm tản nhiệt không
Một số người dùng tìm cách tự mở điện thoại để thay keo tản nhiệt hoặc dán thêm tấm đồng, tấm graphite với hy vọng máy mát hơn. Về nguyên lý, cải thiện tiếp xúc nhiệt có thể giúp chút ít. Nhưng điện thoại hiện đại được dán kín bằng keo chống nước, nhiều cáp mỏng, pin dễ hư khi bị cạy; mở máy sai cách có thể làm mất khả năng chống nước, hỏng cáp màn hình, làm thủng pin gây nguy hiểm, và thường làm mất bảo hành.
Nếu máy mới mua mà nóng bất thường so với các bài đánh giá cùng mẫu, hãy mang tới trung tâm bảo hành kiểm trước. Nếu máy đã dùng lâu, việc vệ sinh, thay vật liệu tản nhiệt nên giao cho thợ có kinh nghiệm và dụng cụ chuyên dùng. Với đa số người dùng, những thay đổi đơn giản như tháo ốp khi chạy nặng, không vừa sạc vừa dùng nặng, tránh nắng đã mang lại khác biệt rõ hơn so với can thiệp phần cứng.
Tự so nhiệt hai máy cùng chip cho công bằng
Nếu có trong tay hai máy dùng cùng chip, chẳng hạn máy của bạn và của người nhà, có thể tự làm một phép so nhỏ. Kết quả chỉ mang tính tham khảo, nhưng giúp hiểu máy mình hơn.
- Sạc cả hai máy lên mức pin gần bằng nhau, rút sạc, tháo ốp, để nghỉ mười lăm phút cho nguội về nhiệt độ phòng.
- Đặt cả hai cùng độ sáng màn hình, cùng chế độ hiệu năng mặc định, tắt các ứng dụng đang mở.
- Chạy cùng một bài đo lặp hoặc cùng một việc nặng như quay video 4K trong mười phút, đặt hai máy cạnh nhau trên mặt bàn, không cầm tay.
- Ghi lại điểm lần đầu, điểm lần cuối, và cảm nhận vùng nóng nhất trên lưng mỗi máy. Nếu có nhiệt kế hồng ngoại thì đo cùng một vị trí.
- Để nguội rồi làm lại lần hai, đổi vị trí hai máy để loại trừ ảnh hưởng của luồng gió trong phòng.
Nếu chênh lệch lớn và lặp lại ở cả hai lần, khác biệt nằm ở tản nhiệt hoặc phần mềm của hai mẫu máy. Nếu chênh lệch nhỏ và đổi chiều giữa các lần, đó chỉ là sai số đo, hai máy coi như ngang nhau. Bài đo này đọc kết quả theo khoảng tương đối, không cần con số tuyệt đối chính xác.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao máy cùng chip mà điểm đo khác nhau nhiều?
Hãng điện thoại đặt mức xung, giới hạn công suất và ngưỡng nhiệt khác nhau, cộng với hệ tản nhiệt khác nhau. Máy tản nhiệt tốt và được nới giới hạn sẽ giữ điểm cao lâu hơn. Ngoài ra loại RAM và bộ nhớ đi kèm cũng làm điểm lệch.
Máy cầm thấy nóng có phải là tản nhiệt kém không?
Không nhất thiết. Máy đưa nhiệt ra vỏ hiệu quả có thể cầm ấm hơn nhưng chip lại mát hơn và giữ hiệu năng tốt hơn. Muốn đánh giá, nên xem độ ổn định hiệu năng sau chạy lặp chứ không chỉ cảm giác tay.
Máy mới mua bị ấm trong ngày đầu có sao không?
Thường không sao. Sau khi khôi phục dữ liệu, máy chạy nền nhiều việc như tải ứng dụng, đồng bộ ảnh, lập chỉ mục thư viện. Sau một hai ngày máy sẽ trở lại bình thường. Nếu kéo dài, nên kiểm ứng dụng tiêu thụ pin trong cài đặt.
Ốp lưng có làm máy nóng hơn không?
Có, nhất là ốp dày, ốp da hoặc ốp có nhiều lớp. Ốp cản đường thoát nhiệt ở mặt lưng. Với việc nhẹ thì khác biệt nhỏ, nhưng khi quay video lâu, gọi video lâu hoặc chạy đồ hoạ nặng, tháo ốp sẽ giúp máy giữ hiệu năng tốt hơn.
Quạt tản nhiệt gắn ngoài có tác dụng không?
Có tác dụng với việc nặng kéo dài vì giúp mặt lưng mát hơn, nhờ đó chip hạ xung muộn hơn. Tuy vậy quạt loại làm lạnh mạnh có thể gây ngưng tụ hơi nước nếu chênh nhiệt quá lớn. Chọn và dùng phụ kiện này là chuyện riêng, ở đây chỉ nói nguyên lý.
Khi nào máy nóng là dấu hiệu cần mang đi kiểm tra?
Khi máy nóng rõ ngay cả lúc không dùng gì, pin tụt nhanh bất thường, máy tự khởi động lại, hoặc lưng máy phồng lên. Đặc biệt nếu nghi pin phồng, ngừng dùng và ngừng sạc ngay, mang tới nơi sửa chữa có chuyên môn.