Điện thoại phổ thông dùng chip yếu vẫn làm tốt các việc cơ bản: gọi điện, nhắn tin, gọi video ngắn, nghe nhạc, xem video trực tuyến ở độ phân giải vừa phải, đọc báo, dùng bản đồ. Những việc này có mạch phần cứng chuyên trách (như giải mã video) hoặc rất nhẹ với CPU. Máy sẽ chậm rõ ở những việc dồn nhiều tải cùng lúc: mở camera và chụp liên tiếp, chuyển qua lại giữa nhiều ứng dụng, mở ứng dụng nặng lần đầu, cài và cập nhật ứng dụng, chỉnh video, chạy đồ hoạ 3D.
Thêm một điểm ít người để ý: ở máy phổ thông, nút thắt thường không chỉ nằm ở chip mà ở bộ nhớ trong chậm (eMMC) và RAM ít. Hiểu nút thắt nằm ở đâu giúp bạn đặt kỳ vọng đúng khi mua cho cha mẹ, cho con đi học, hoặc làm máy phụ, và biết cách dùng để máy đỡ ì. Bài viết theo cấu hình, không bàn mẫu máy hay giá.
Chip phổ thông yếu ở chỗ nào
Chip phổ thông thường dùng toàn nhân tiết kiệm điện hoặc chỉ có một hai nhân hiệu năng đời cũ, GPU ít nhân, bộ xử lý ảnh chỉ xử lý được một luồng camera mỗi lúc, NPU nhỏ hoặc không có. Tiến trình sản xuất thường cũ hơn vài đời so với chip cao cấp cùng năm. Tất cả được tính toán để chip rẻ, đủ dùng cho các việc phổ biến nhất.
Điểm yếu lớn nhất là nhân CPU. Mở ứng dụng, tải trang web nặng, giải nén dữ liệu đều dồn vào một hai luồng chính, và nhân tiết kiệm đời cũ làm những việc này chậm hơn nhân lớn đời mới nhiều lần. Đó là lý do máy phổ thông mở ứng dụng mạng xã hội lần đầu có thể mất vài giây, trong khi máy tầm trung gần như tức thì.
GPU yếu lộ ra khi cuộn trang nhiều ảnh động, video tự phát, hoặc khi giao diện có nhiều hiệu ứng. Máy phổ thông gắn màn hình tần số quét cao có thể không giữ được khung hình ổn định, nên cuộn trang lúc mượt lúc khựng.
Việc nào vẫn ổn, việc nào sẽ chậm
Bảng dưới tóm theo kinh nghiệm chung với chip phổ thông đi kèm RAM ít và bộ nhớ eMMC. Máy cụ thể có thể khá hơn hoặc kém hơn tuỳ cấu hình và phần mềm.
| Việc | Mức độ | Vì sao |
|---|---|---|
| Gọi điện, nhắn tin, gọi video ngắn | Ổn | Tải nhẹ, có khối chuyên trách cho âm thanh và video |
| Xem video trực tuyến | Ổn ở độ phân giải vừa phải | Có mạch giải mã cứng; độ phân giải rất cao có thể giật |
| Nghe nhạc, đọc báo, bản đồ | Ổn | Tải nhẹ, chạy tốt trên nhân tiết kiệm |
| Mạng xã hội cuộn nhiều video | Hơi chậm | Nhiều luồng tải cùng lúc, GPU và bộ nhớ chịu tải |
| Mở camera, chụp liên tiếp, chụp đêm | Chậm rõ | Bộ xử lý ảnh nhỏ, thiếu NPU, ghi ảnh vào bộ nhớ chậm |
| Chuyển qua lại nhiều ứng dụng | Chậm rõ | RAM ít, ứng dụng nền bị đóng, mở lại phải tải từ đầu |
| Cài, cập nhật ứng dụng | Chậm rõ | Bộ nhớ eMMC ghi chậm, CPU yếu khi tối ưu ứng dụng |
| Chỉnh video, đồ hoạ 3D | Rất chậm hoặc không dùng được | GPU và CPU không đủ sức |
Đọc bảng theo nhu cầu người sẽ dùng máy. Người lớn tuổi chủ yếu gọi điện, gọi video, xem tin tức thì phần lớn việc nằm ở các dòng "ổn". Học sinh cần học trực tuyến, chụp bài, mở nhiều ứng dụng cùng lúc thì sẽ gặp nhiều dòng "chậm rõ".
Nút thắt thật thường là RAM và bộ nhớ trong
Máy phổ thông thường đi kèm RAM ít. Khi bạn mở ứng dụng thứ ba, thứ tư, hệ điều hành phải đóng ứng dụng cũ để lấy chỗ. Quay lại ứng dụng cũ, nó phải tải lại từ đầu: trang đang đọc mất vị trí, tin nhắn đang soạn có thể mất. Cảm giác "máy chậm" ở đây không phải do chip mà do thiếu RAM.
Bộ nhớ trong loại eMMC đọc ghi chậm hơn nhiều so với UFS ở máy tầm trung trở lên. Mỗi lần mở ứng dụng, mở thư viện ảnh, lưu ảnh vừa chụp, máy phải đọc ghi bộ nhớ trong. Với eMMC, những thao tác này kéo dài thêm, nhất là khi bộ nhớ gần đầy. Nhiều người nâng cấp từ máy eMMC lên máy UFS cùng chip tương đương vẫn thấy nhanh hơn rõ.
Một số máy quảng cáo RAM mở rộng, tức lấy một phần bộ nhớ trong làm RAM ảo. Với bộ nhớ chậm, RAM ảo giúp giữ thêm ứng dụng nền nhưng chuyển qua lại vẫn chậm, vì đọc từ bộ nhớ trong chậm hơn RAM thật rất nhiều. Đây là phần bù, không thay được RAM thật.
Dùng máy phổ thông cho đỡ ì
Giữ bộ nhớ trong còn trống. Bộ nhớ gần đầy làm ghi chậm thêm. Chuyển bớt ảnh, video sang máy tính hoặc kho lưu trữ, xoá ứng dụng không dùng. Phần thao tác dọn bộ nhớ theo từng menu cài đặt có hướng dẫn riêng ở nơi khác; ở đây chỉ nói lý do.
Ít ứng dụng chạy nền. Mỗi ứng dụng mạng xã hội, mua sắm chạy nền đều ăn RAM và CPU. Chỉ giữ những ứng dụng thật sự cần, dùng phiên bản nhẹ của ứng dụng nếu nhà phát triển có cung cấp.
Chờ máy ổn định sau cập nhật. Sau mỗi bản cập nhật hệ điều hành, máy thường tối ưu lại ứng dụng ở nền, chậm và ấm trong vài giờ. Với chip yếu, giai đoạn này kéo dài hơn. Cắm sạc qua đêm để máy làm xong.
Mở camera sớm. Nếu cần chụp khoảnh khắc, mở camera trước một chút. Sau khi chụp, chờ ảnh lưu xong rồi chụp tiếp, thay vì bấm liên tục khiến máy treo.
Tắt bớt hiệu ứng nếu máy cho phép. Giảm hiệu ứng chuyển cảnh giúp giao diện bớt khựng trên GPU yếu. Đây là lựa chọn trong cài đặt của nhiều máy; tên menu thay đổi theo phiên bản, nên kiểm trên máy của bạn.
Vì sao máy phổ thông chậm dần theo năm
Chip không yếu đi theo thời gian, nhưng phần mềm ngày càng nặng. Ứng dụng mạng xã hội, ngân hàng, học trực tuyến liên tục thêm tính năng, hình ảnh động, quảng cáo video. Mỗi năm chúng cần thêm một ít RAM và CPU. Máy mua đủ dùng hôm nay có thể bắt đầu hụt hơi sau hai, ba năm.
Bộ nhớ eMMC cũng chậm dần khi đã ghi nhiều và khi đầy. Pin chai làm hệ thống có thể giới hạn hiệu năng. Cộng lại, máy phổ thông cũ thường cho cảm giác chậm hơn nhiều so với lúc mới mua. Đây là quy luật chung, không phải lỗi riêng của mẫu máy nào.
Vì vậy khi mua máy phổ thông, nên chọn cấu hình nhỉnh hơn nhu cầu hiện tại một chút ở hai chỗ: RAM và loại bộ nhớ trong. Hai thứ này ảnh hưởng tới cảm giác nhanh chậm trong vài năm tới rõ hơn so với khác biệt nhỏ giữa các chip phổ thông.
Đặt kỳ vọng đúng cho từng người dùng
Với người lớn tuổi, máy phổ thông thường là lựa chọn hợp lý nếu nhu cầu chỉ là gọi điện, gọi video với con cháu, xem tin, nghe nhạc. Điều đáng quan tâm hơn chip là màn hình đủ lớn, chữ dễ đọc, loa to, pin trụ được hai ngày. Hãy cài sẵn ít ứng dụng, sắp biểu tượng gọn để máy chạy nhẹ và người dùng không bối rối.
Với học sinh, cần cân nhắc kỹ hơn. Học trực tuyến, chụp bài nộp, mở tài liệu, chuyển qua lại giữa ứng dụng họp và ứng dụng ghi chú là những việc dồn tải. Máy phổ thông RAM ít sẽ thường xuyên đóng ứng dụng nền, gây gián đoạn. Nếu được, chọn cấu hình có RAM và bộ nhớ trong tốt hơn mức tối thiểu.
Với máy phụ dùng để nghe gọi, làm điểm phát Wi-Fi, chạy ứng dụng chấm công, máy phổ thông chip yếu là đủ. Biết trước những việc máy sẽ chậm giúp bạn không thất vọng và không đổ lỗi nhầm cho máy khi đó chỉ là giới hạn của phân khúc.
Tự kiểm nhanh một máy phổ thông trước khi giao cho người dùng
Khi mua máy phổ thông cho người thân, dành mười lăm phút thử những việc người đó sẽ làm nhiều nhất. Cách thử này không cần phần mềm đo, chỉ cần quan sát.
- Đọc trang cấu hình để biết RAM bao nhiêu và bộ nhớ trong là eMMC hay UFS; ghi lại để sau này đối chiếu khi máy chậm.
- Mở lần lượt ba ứng dụng người dùng sẽ dùng nhiều nhất, ví dụ ứng dụng nhắn tin, gọi video và xem tin, rồi quay lại ứng dụng đầu tiên xem nó còn giữ nguyên hay phải tải lại.
- Mở camera từ màn hình khoá, đếm nhẩm thời gian tới khi chụp được; chụp ba tấm liên tiếp xem máy có phải chờ không.
- Gọi một cuộc gọi video năm phút, để ý hình có giật, tiếng có trễ, máy có ấm lên rõ không.
- Xem dung lượng bộ nhớ trong còn trống sau khi cài đủ ứng dụng cần thiết; nếu đã gần đầy ngay từ đầu, máy sẽ chậm nhanh hơn trong vài tháng tới.
Nếu cả năm bước đều ổn với nhu cầu của người dùng, máy phổ thông là lựa chọn hợp lý. Nếu bước hai và bước năm cho thấy RAM và bộ nhớ đã sát giới hạn, nên cân nhắc cấu hình cao hơn một bậc, vì đó là hai thứ không nâng cấp được về sau.
Câu hỏi thường gặp
Điện thoại chip yếu có xem video trên mạng mượt không?
Thường là có ở độ phân giải vừa phải, vì chip có mạch giải mã video phần cứng. Độ phân giải rất cao hoặc chuẩn nén mới không được hỗ trợ cứng có thể giật hoặc tốn pin hơn. Trang có nhiều video tự phát cùng lúc cũng làm máy chậm.
Vì sao mở camera trên máy phổ thông chậm?
Bộ xử lý ảnh nhỏ, CPU yếu và bộ nhớ trong chậm cùng làm thời gian khởi động camera và lưu ảnh kéo dài. Chụp liên tiếp hoặc chụp đêm càng chậm vì phải xử lý nhiều khung hình. Mở camera sớm và chờ lưu ảnh xong rồi chụp tiếp sẽ đỡ hơn.
RAM mở rộng có giúp máy phổ thông nhanh hơn không?
Chỉ giúp giữ thêm ứng dụng nền trong một số trường hợp. RAM mở rộng lấy bộ nhớ trong làm RAM ảo, mà bộ nhớ trong của máy phổ thông thường chậm, nên chuyển qua lại vẫn ì. Nó không thay được RAM thật.
Máy phổ thông có hợp cho học sinh học trực tuyến không?
Dùng được cho học trực tuyến đơn giản, nhưng khi vừa họp video vừa mở tài liệu, ghi chú, máy RAM ít dễ đóng ứng dụng nền và giật. Nếu có thể, chọn máy có RAM và bộ nhớ trong tốt hơn mức tối thiểu để dùng ổn trong vài năm.
Vì sao máy phổ thông mới mua nhanh mà vài năm sau chậm?
Ứng dụng ngày càng nặng hơn, bộ nhớ trong đầy dần và chậm hơn, pin chai có thể làm hệ thống hạ hiệu năng. Chip không đổi nhưng tải đặt lên nó tăng. Dọn bộ nhớ, giảm ứng dụng chạy nền giúp kéo dài thời gian dùng.
Có nên mua máy phổ thông cho cha mẹ không?
Phù hợp nếu cha mẹ chủ yếu gọi điện, gọi video, xem tin, nghe nhạc. Nên ưu tiên màn hình dễ đọc, loa to, pin bền và cài sẵn ít ứng dụng. Nếu cha mẹ hay chụp ảnh cháu hoặc dùng nhiều ứng dụng cùng lúc, nên chọn cấu hình cao hơn một bậc.