Hiệu năng đơn nhân là sức mạnh của một nhân CPU khi làm một việc, còn hiệu năng đa nhân là tổng sức của mọi nhân khi việc được chia ra cho nhiều nhân cùng làm. Phần lớn việc hằng ngày như mở ứng dụng, lướt web, gõ văn bản, phản hồi chạm phụ thuộc nhiều vào đơn nhân. Những việc nặng chia nhỏ được như xuất video, dựng 3D, nén tệp, biên dịch mã nguồn mới tận dụng tốt đa nhân.
Hiểu đúng khác biệt này giúp tránh hai kiểu mua sai thường gặp: chọn máy nhiều nhân vì nghĩ "nhiều là tốt" trong khi chỉ dùng văn phòng, hoặc chọn máy nhân mạnh nhưng ít nhân rồi chờ rất lâu mỗi lần xuất video. Phần dưới giải thích vì sao có sự phân chia ấy, việc nào thuộc nhóm nào, và cách đọc cấu hình để biết máy nghiêng về phía nào.
Nhân CPU là gì, đơn nhân và đa nhân đo cái gì
Một nhân CPU là một bộ xử lý độc lập có thể tự chạy một chuỗi lệnh. Máy tính và điện thoại ngày nay đều có nhiều nhân trên cùng một con chip, từ bốn, sáu, tám cho đến vài chục nhân trên máy bàn chuyên dụng. Khi một ứng dụng chỉ chạy một chuỗi lệnh liên tục, nó chỉ dùng được một nhân tại một thời điểm, các nhân khác ngồi chờ hoặc làm việc khác.
Phép đo đơn nhân cho một nhân làm một khối việc và ghi lại tốc độ, phản ánh nhân mạnh đến đâu: mỗi nhịp xử lý được bao nhiêu lệnh, chạy ở xung nhịp bao nhiêu, bộ nhớ đệm có đủ nhanh không. Phép đo đa nhân bật tất cả các nhân cùng làm một khối việc đã được chia sẵn, phản ánh tổng sức kéo khi việc chia được hoàn toàn.
Ngoài số nhân, nhiều CPU còn có công nghệ đa luồng, cho phép một nhân xử lý xen kẽ hai chuỗi lệnh để tận dụng những lúc nhân phải chờ dữ liệu. Đa luồng giúp tăng hiệu năng đa nhân một phần, thường không gấp đôi, vì hai luồng vẫn dùng chung tài nguyên của một nhân. Vì vậy khi thấy "tám nhân, mười sáu luồng", nên hiểu đó là tám nhân thật với khả năng chia việc tốt hơn, không phải mười sáu nhân.
Vì sao nhiều việc hằng ngày chỉ dựa vào một vài nhân
Giao diện của hầu hết ứng dụng được xử lý trên một luồng chính. Mọi cú chạm, mọi lần cuộn, mọi thay đổi hiển thị đều phải đi qua luồng này theo thứ tự. Nếu luồng chính xử lý chậm, giao diện khựng lại dù các nhân khác đang rảnh. Đó là lý do hiệu năng đơn nhân ảnh hưởng mạnh đến cảm giác nhanh nhạy khi dùng máy.
Trình duyệt web cũng vậy: dù đã tách nhiều phần ra các tiến trình riêng, việc dựng một trang phức tạp vẫn có những đoạn phải làm tuần tự. Phần mềm văn phòng khi tính lại một bảng tính có công thức phụ thuộc nhau thường cũng chỉ chạy tốt trên một hoặc vài nhân, vì ô sau phải chờ ô trước có kết quả.
Lý do sâu hơn là không phải việc nào cũng chia nhỏ được. Có những bài toán mà bước sau cần kết quả của bước trước, giống như nấu một món ăn theo công thức: thêm người phụ bếp giúp thái rau nhanh hơn, nhưng không thể bắt ba người cùng xào một chảo để món chín nhanh gấp ba. Người lập trình có thể tối ưu để chia được nhiều hơn, nhưng luôn còn lại một phần phải làm tuần tự.
Việc nào nghiêng về đơn nhân, việc nào tận dụng đa nhân
Bảng sau là xu hướng chung để tham khảo. Cùng loại việc nhưng phần mềm khác nhau có thể tận dụng nhân khác nhau, nên với việc chính của mình hãy kiểm bằng trình theo dõi tài nguyên.
| Loại việc | Nghiêng về | Ghi chú |
|---|---|---|
| Lướt web, mạng xã hội, nhắn tin | Đơn nhân | Độ nhạy giao diện phụ thuộc luồng chính |
| Văn phòng: soạn thảo, trình chiếu, bảng tính vừa | Đơn nhân | Bảng tính rất lớn có thể dùng thêm nhân khi tính lại |
| Xuất video bằng CPU | Đa nhân | Nếu dùng bộ mã hoá phần cứng thì phụ thuộc chip đồ hoạ nhiều hơn |
| Dựng hình 3D bằng CPU | Đa nhân | Gần như chia được hoàn toàn theo vùng ảnh |
| Nén và giải nén tệp lớn | Đa nhân | Tuỳ định dạng nén có hỗ trợ đa luồng hay không |
| Biên dịch mã nguồn | Đa nhân | Dự án lớn chia được nhiều tệp biên dịch song song |
| Chỉnh ảnh từng thao tác | Đơn nhân là chính | Một số bộ lọc nặng tận dụng thêm nhân hoặc card đồ hoạ |
| Ứng dụng đồ hoạ nặng thời gian thực | Vài nhân mạnh | Thường cần một luồng chính rất nhanh cùng vài luồng phụ |
Điểm đáng chú ý là danh sách việc nghiêng về đơn nhân lại chính là những việc người dùng thường làm nhiều nhất. Vì thế với đa số người, một CPU có nhân mạnh đem lại cảm giác máy nhanh rõ hơn là thêm thật nhiều nhân.
Giới hạn của việc thêm nhân: phần không chia được
Nếu một việc có chín mươi phần trăm chia được và mười phần trăm phải làm tuần tự, thì dù thêm bao nhiêu nhân, phần tuần tự ấy vẫn giữ nguyên thời gian. Ví dụ giả định: việc đó mất một trăm giây trên một nhân. Với bốn nhân, phần chia được còn khoảng hai mươi hai giây, cộng mười giây tuần tự, tổng chừng ba mươi hai giây. Với mười sáu nhân, phần chia được còn chưa tới sáu giây, tổng khoảng mười sáu giây. Từ bốn lên mười sáu nhân, số nhân gấp bốn nhưng thời gian chỉ giảm chừng một nửa.
Đây là lý do điểm đa nhân trên benchmark có thể tăng gần tuyến tính theo số nhân, vì bài đo được thiết kế để chia hoàn toàn, nhưng ứng dụng thật hiếm khi đạt được như vậy. Ngoài phần tuần tự, các nhân còn phải chia nhau băng thông bộ nhớ, bộ nhớ đệm và giới hạn công suất của cả con chip. Khi tất cả các nhân chạy hết sức, chip thường phải hạ xung từng nhân để không vượt mức nhiệt.
Hệ quả thực tế: với laptop mỏng, tám nhân chạy hết sức có thể chỉ nhanh hơn sáu nhân một chút vì cùng bị trần công suất chặn lại. Muốn đa nhân phát huy, ngoài số nhân còn cần tản nhiệt và nguồn điện đủ để nuôi chúng cùng lúc, điều mà máy bàn và laptop dày làm tốt hơn.
Nhân lớn, nhân nhỏ và chuyện chia việc trên chip đời mới
Phần lớn chip điện thoại và nhiều CPU máy tính đời mới không còn dùng các nhân giống hệt nhau. Chúng kết hợp nhân hiệu năng cao, to và tốn điện, với nhân tiết kiệm, nhỏ và ít tốn điện. Một số chip điện thoại còn có thêm cụm nhân tầm trung. Hệ điều hành có bộ lập lịch quyết định việc nào giao cho nhân nào.
Việc cần phản hồi nhanh như chạm, cuộn, mở ứng dụng được đẩy lên nhân lớn. Việc nền như đồng bộ ảnh, kiểm thư mới, phát nhạc được giao cho nhân nhỏ để tiết kiệm pin. Khi đọc điểm đơn nhân của loại chip này, con số thường phản ánh nhân lớn nhất. Điểm đa nhân là tổng của cả nhân lớn lẫn nhân nhỏ, nên hai chip có cùng tổng số nhân có thể chênh nhau nhiều nếu tỷ lệ nhân lớn khác nhau.
Cách chia này đôi khi gây ra những hiện tượng lạ: một ứng dụng chạy nền bị xếp vào nhân nhỏ nên chậm hơn mong đợi, hoặc phần mềm cũ chưa nhận biết loại nhân nên chạy kém hiệu quả. Bản cập nhật hệ điều hành và trình điều khiển thường cải thiện việc chia này theo thời gian, nên với chip đời mới, giữ phần mềm cập nhật có ảnh hưởng thật đến hiệu năng.
Điện thoại và máy tính: tầm quan trọng khác nhau
Trên điện thoại, hầu hết việc là tương tác ngắn: mở ứng dụng, cuộn, chụp ảnh, nhắn tin. Hiệu năng đơn nhân của nhân lớn và khả năng giữ nhân lớn chạy mát quyết định trải nghiệm. Điểm đa nhân cao trên điện thoại chủ yếu có ích khi xử lý ảnh chụp liên tiếp, xuất video ngắn hoặc cài đặt nhiều ứng dụng cùng lúc, và thường không giữ được lâu vì giới hạn nhiệt của thân máy nhỏ.
Trên máy tính, câu chuyện phụ thuộc người dùng. Dân văn phòng, sinh viên làm bài tập, người lướt web chủ yếu cần đơn nhân tốt cùng RAM đủ. Người dựng video, làm đồ hoạ 3D, lập trình dự án lớn, chạy máy ảo mới thật sự tận dụng nhiều nhân, và với họ thời gian tiết kiệm được mỗi ngày cộng lại khá lớn.
Một sai lầm hay gặp là so điểm đa nhân giữa điện thoại và laptop rồi kết luận điện thoại "mạnh ngang laptop". Con số có thể gần nhau trong vài chục giây đo, nhưng điện thoại không giữ được mức đó lâu và không chạy được nhiều phần mềm chuyên dụng. So sánh chỉ có nghĩa khi xét cả độ bền và phần mềm dùng được.
Đọc cấu hình theo nhu cầu: nghiêng về nhân mạnh hay nhiều nhân
Khi chọn máy hoặc đọc bài đánh giá, có thể dựa vào vài gợi ý sau để biết nên nhìn con số nào trước. Tên dòng chip và hậu tố cụ thể được giải thích kỹ ở danh mục CPU và chip điện thoại của trang.
- Chủ yếu văn phòng, học tập, lướt web: ưu tiên điểm đơn nhân và chip đời mới; bốn đến sáu nhân hiệu năng thường đã dư dả.
- Thỉnh thoảng xuất video ngắn, chỉnh ảnh: cân bằng, đơn nhân tốt và tổng số nhân vừa phải, kèm RAM đủ.
- Dựng video thường xuyên, dựng 3D, biên dịch lớn: nhìn điểm đa nhân và quan trọng hơn là điểm đa nhân sau nhiều vòng lặp.
- Laptop mỏng nhẹ: đừng kỳ vọng đa nhân cao giữ được lâu; xem bài đo độ bền thay vì điểm đỉnh.
- Điện thoại: nhìn đơn nhân của nhân lớn và mức tụt khi chạy lâu, ít khi cần quan tâm tổng số nhân.
- Khi hai máy chênh điểm đa nhân dưới mười phần trăm, gần như không cảm nhận được trong việc thật; nên xét yếu tố khác như tản nhiệt, màn hình, pin.
Nếu đang phân vân giữa hai cấu hình, cách chắc nhất là xác định ba việc nặng nhất mình làm mỗi tuần rồi tìm phép đo của đúng loại việc đó. Điểm tổng hợp chỉ nên dùng để loại những lựa chọn chênh quá xa, không nên dùng để phân định hai máy gần nhau.
Câu hỏi thường gặp
Điểm đơn nhân cao có nghĩa là máy lướt mượt hơn không?
Thường là có xu hướng như vậy, vì giao diện ứng dụng phụ thuộc nhiều vào luồng chính chạy trên một nhân. Tuy nhiên độ mượt còn phụ thuộc phần mềm, bộ nhớ và màn hình, nên điểm đơn nhân cao chỉ là điều kiện thuận lợi, không phải bảo đảm.
Máy văn phòng có cần CPU nhiều nhân không?
Đa số việc văn phòng chỉ dùng tốt một vài nhân. CPU bốn đến sáu nhân đời mới với đơn nhân tốt thường đã đủ. Thêm nhiều nhân chỉ có ích khi bạn hay mở rất nhiều thứ cùng lúc, chạy máy ảo hoặc xử lý bảng tính cực lớn.
Đa luồng có phải là gấp đôi số nhân không?
Không. Đa luồng cho một nhân xen kẽ hai chuỗi lệnh để tận dụng lúc rảnh, nhưng hai luồng vẫn dùng chung tài nguyên của nhân đó. Hiệu năng tăng thêm thường chỉ ở mức một phần, tuỳ loại việc, không bao giờ bằng có thêm một nhân thật.
Vì sao điểm đa nhân trên benchmark cao mà xuất video vẫn không nhanh như kỳ vọng?
Bài đo đa nhân được thiết kế để chia việc hoàn toàn, còn phần mềm thật luôn có phần tuần tự và phải chia nhau băng thông bộ nhớ, công suất. Ngoài ra nhiều phần mềm dựng video dùng bộ mã hoá phần cứng, khi đó chip đồ hoạ mới là yếu tố chính.
Chip có nhân lớn và nhân nhỏ thì đọc điểm đơn nhân thế nào?
Điểm đơn nhân thường đo trên nhân lớn nhất, nên phản ánh khả năng phản hồi nhanh của máy. Điểm đa nhân là tổng tất cả các nhân, gồm cả nhân tiết kiệm. Khi so hai chip, nên xem cả số lượng nhân lớn chứ không chỉ tổng số nhân.
Có nên chọn laptop mỏng nhiều nhân để dựng video không?
Có thể dùng được, nhưng nên xem bài đo độ bền trước. Laptop mỏng có trần công suất và tản nhiệt hạn chế, nên khi tất cả các nhân chạy lâu, xung nhịp sẽ hạ xuống. Với dựng video thường xuyên, máy có tản nhiệt tốt thường đem lại thời gian chờ ngắn hơn rõ.