HieuNang.comHiệu Năng
Hiểu đúng hiệu năng

FPS và tần số quét màn hình: đọc đúng hai con số hay bị nhầm với nhau

FPS là số khung hình máy vẽ ra mỗi giây, Hz là số lần màn hình làm mới. Hiểu hai con số này để biết màn 120Hz có đáng không và vì sao vẫn chưa mượt.

Close-up of a thumb scrolling on a smartphone held beside a laptop with a high refresh monitor behind, displays softly blurred dark, dim room, navy glow, shallow focus

FPS và tần số quét là hai con số khác nhau: FPS (khung hình mỗi giây) là số hình mà máy vẽ ra được trong một giây, còn tần số quét tính bằng Hz là số lần màn hình làm mới hình trong một giây. Màn hình 120Hz chỉ cho thấy tối đa một trăm hai mươi hình mỗi giây khi máy vẽ kịp; nếu máy chỉ vẽ được sáu mươi khung, màn hình 120Hz cũng chỉ hiển thị sáu mươi hình khác nhau.

Nói cách khác, Hz là trần mà màn hình cho phép, còn FPS là thứ máy thật sự đưa lên. Độ mượt cảm nhận được phụ thuộc vào cả hai và vào sự khớp nhịp giữa chúng. Phần dưới giải thích các trường hợp lệch nhau, những công nghệ đồng bộ hay gặp, và hai thông số khác thường bị gộp nhầm với tần số quét.

Hai con số, hai bộ phận khác nhau

FPS do chip xử lý và chip đồ hoạ quyết định, cùng với phần mềm. Mỗi khung hình là một bức ảnh mà máy phải tính toán: vị trí từng thứ trên màn hình, màu sắc, hiệu ứng. Cảnh càng phức tạp, độ phân giải càng cao, máy càng cần nhiều thời gian cho mỗi khung, và FPS càng thấp.

Tần số quét thuộc về màn hình. Màn hình 60Hz làm mới sáu mươi lần mỗi giây dù hình có thay đổi hay không; màn 90Hz, 120Hz, 144Hz hay cao hơn làm mới nhanh hơn tương ứng. Tần số quét không làm máy tính toán nhanh hơn, nó chỉ quyết định màn hình có thể hiển thị bao nhiêu hình khác nhau trong một giây.

Vì hai thứ do hai bộ phận khác nhau quyết định, việc so máy chỉ bằng con số Hz trên trang thông số dễ dẫn đến kỳ vọng sai. Một chiếc điện thoại có màn 120Hz nhưng chip yếu sẽ chỉ mượt ở những thao tác nhẹ như cuộn trang chữ, còn với ứng dụng đồ hoạ nặng thì FPS không theo kịp và lợi thế màn hình gần như biến mất.

Khi FPS thấp hơn, bằng hoặc cao hơn tần số quét

Bảng sau mô tả điều xảy ra ở từng trường hợp, giả sử màn hình không có công nghệ tần số quét biến thiên.

Trường hợpĐiều xảy ra trên màn hìnhCảm nhận
FPS thấp hơn Hz (ví dụ 45 khung trên màn 60Hz)Một số hình được giữ hai lần làm mới, số khác chỉ một lầnNhịp chuyển động không đều, có thể thấy khựng nhẹ
FPS bằng Hz và ổn địnhMỗi lần làm mới có đúng một hình mớiMượt nhất có thể với màn hình đó
FPS cao hơn Hz (ví dụ 150 khung trên màn 60Hz)Màn hình chỉ hiện được 60 hình, phần dư bị bỏ hoặc gây xé hìnhĐộ trễ thao tác có thể giảm nhẹ nhưng không thấy mượt hơn
FPS dao động mạnh quanh mức HzLúc khớp lúc lệchCảm giác chập chờn, đôi khi khó chịu hơn FPS thấp ổn định

Điểm rút ra: muốn tận dụng màn hình tần số quét cao, máy phải duy trì FPS gần mức đó một cách ổn định. Nếu không, khung hình thấp nhưng đều đôi khi dễ chịu hơn khung hình cao mà chập chờn.

Xé hình, đồng bộ dọc và tần số quét biến thiên

Khi máy gửi khung hình mới lên giữa lúc màn hình đang vẽ dở hình cũ, nửa trên và nửa dưới màn hình hiển thị hai khung khác nhau, tạo ra một đường cắt ngang gọi là xé hình. Hiện tượng này dễ thấy nhất khi máy tính chạy ứng dụng đồ hoạ nặng với FPS khác tần số quét và có chuyển động ngang nhanh.

Đồng bộ dọc là cách cổ điển để chống xé hình: máy chờ màn hình vẽ xong mới gửi khung mới. Cái giá là độ trễ tăng, và nếu máy không kịp vẽ trong một nhịp, nó phải chờ nhịp sau, khiến FPS có thể tụt bậc đột ngột, ví dụ từ sáu mươi xuống ba mươi trên màn 60Hz.

Tần số quét biến thiên giải quyết gốc rễ bằng cách để màn hình chờ máy: khung hình nào xong thì màn hình làm mới lúc đó, trong một khoảng tần số nhất định. Nhiều màn hình máy tính và laptop đời mới có tính năng này dưới các tên thương mại khác nhau. Nó làm FPS dao động trở nên dễ chịu hơn nhiều, nhưng chỉ hoạt động trong khoảng tần số được hỗ trợ, và cần cả card đồ hoạ, cáp kết nối, trình điều khiển cùng hỗ trợ. Cách bật tuỳ theo máy, nên kiểm hướng dẫn hiện hành của nhà sản xuất.

Màn hình tần số quét cao trên điện thoại hoạt động thế nào

Điện thoại có màn 90Hz hay 120Hz thường không chạy cố định ở mức đó. Để tiết kiệm pin, hệ điều hành hạ tần số quét khi hình đứng yên, chẳng hạn khi đọc một trang chữ, và nâng lên khi bạn bắt đầu cuộn. Một số màn hình có thể hạ rất thấp, xuống vài Hz, khi hiển thị màn hình chờ.

Cách quản lý này đôi khi khiến người dùng thấy máy "lúc mượt lúc không": có ứng dụng được hệ thống cho chạy tần số cao, có ứng dụng bị giới hạn ở 60Hz, ví dụ trình phát video hoặc ứng dụng chưa được tối ưu. Video bản thân chỉ có hai mươi lăm, ba mươi hoặc sáu mươi khung mỗi giây, nên màn hình 120Hz không làm video mượt hơn.

Tần số quét cao có tốn pin không? Có, vì màn hình và chip đồ hoạ phải làm việc nhiều hơn. Mức tốn bao nhiêu tuỳ máy và cách dùng; với điện thoại có màn tần số quét thích ứng tốt, chênh lệch thường nhỏ hơn nhiều so với màn chạy cố định ở mức cao. Muốn biết với máy mình, cách chắc nhất là tự đo thời lượng pin trong hai chế độ với cùng một kịch bản sử dụng.

Độ phân giải, FPS và tần số quét kéo nhau thế nào

Ba thông số này nằm trên cùng một chiếc cân. Mỗi khung hình ở độ phân giải cao có nhiều điểm ảnh hơn để tính, nên chip đồ hoạ cần nhiều thời gian hơn và FPS giảm. Màn hình độ phân giải rất cao với tần số quét rất cao đòi hỏi chip đồ hoạ phải vẽ một lượng điểm ảnh khổng lồ mỗi giây, điều mà chỉ máy mạnh mới làm được với ứng dụng nặng.

Ví dụ giả định: một laptop chạy một cảnh dựng 3D được khoảng chín mươi khung ở độ phân giải thấp. Nâng lên độ phân giải gốc cao hơn của màn hình, số điểm ảnh tăng gần gấp đôi, FPS có thể rơi xuống quanh năm mươi. Lúc đó màn hình 165Hz không còn tác dụng gì với cảnh này, trong khi ở độ phân giải thấp hơn máy lại tận dụng được một phần.

Vì thế nhiều người dùng máy tính chọn hạ độ phân giải hiển thị trong ứng dụng nặng hoặc bật các công nghệ dựng hình ở độ phân giải thấp rồi phóng lên, để đổi lấy FPS cao hơn. Trên điện thoại, nhiều máy mặc định hiển thị ở độ phân giải thấp hơn độ phân giải tối đa của màn hình cũng vì lý do này, vừa giữ mượt vừa tiết kiệm pin. Khi đọc thông số, đừng chỉ nhìn từng con số riêng: hãy hỏi chip đồ hoạ có đủ sức nuôi độ phân giải và tần số quét ấy cùng lúc cho việc mình làm hay không.

Hai thông số hay bị gộp nhầm với tần số quét

Tần số lấy mẫu cảm ứng. Là số lần mỗi giây màn hình cảm ứng kiểm tra vị trí ngón tay, thường cao hơn tần số quét, có máy quảng cáo hai trăm bốn mươi hay ba trăm sáu mươi Hz. Con số này ảnh hưởng đến độ nhạy khi chạm và vuốt, không làm hình chuyển động mượt hơn. Một máy lấy mẫu cảm ứng cao nhưng màn hình 60Hz vẫn hiển thị sáu mươi hình mỗi giây.

Thời gian phản hồi điểm ảnh. Là thời gian một điểm ảnh đổi từ màu này sang màu khác, tính bằng phần nghìn giây. Nếu chậm hơn khoảng thời gian giữa hai lần làm mới, hình chuyển động sẽ để lại vệt mờ phía sau. Màn hình tần số quét cao cần thời gian phản hồi đủ nhanh mới phát huy; con số quảng cáo thường đo trong điều kiện thuận lợi nhất.

Độ trễ đầu vào tổng thể. Là thời gian từ lúc thao tác đến lúc thấy kết quả, cộng dồn từ cảm ứng hoặc chuột, xử lý, vẽ khung hình và hiển thị. Tần số quét cao rút ngắn một khâu trong chuỗi này, FPS cao rút ngắn khâu khác. Không con số riêng lẻ nào đại diện được toàn bộ.

Đọc thông số cho đúng khi so hai máy

Khi so sánh hai điện thoại hay hai laptop về độ mượt hiển thị, những câu hỏi sau giúp tránh bị con số lớn dẫn dắt.

  • Máy có duy trì được FPS gần tần số quét ở những ứng dụng mình hay dùng không, hay chỉ ở thao tác cuộn đơn giản?
  • Tần số quét có thích ứng không, và hạ xuống mức thấp nhất bao nhiêu khi hình đứng yên?
  • Laptop có hỗ trợ tần số quét biến thiên không, trong khoảng nào?
  • Bài đánh giá có đo thời gian phản hồi thực tế ở tần số quét cao, hay chỉ chép con số của hãng?
  • Ở độ phân giải gốc của màn hình, chip đồ hoạ có đủ sức đạt FPS cao không? Màn hình độ phân giải rất cao cộng tần số quét cao đòi hỏi chip đồ hoạ mạnh hơn nhiều.
  • Khi máy nóng lên sau một thời gian, FPS có còn giữ được không?

Với người dùng chủ yếu đọc, lướt, nhắn tin, màn 90Hz hoặc 120Hz thích ứng đem lại khác biệt dễ thấy khi cuộn mà không tốn nhiều pin. Với người chạy ứng dụng đồ hoạ nặng, tần số quét chỉ có ý nghĩa khi chip theo kịp; nếu không, đầu tư vào chip đồ hoạ quan trọng hơn màn hình.

Nếu đang phân vân, hãy cầm thử hai máy cạnh nhau và làm cùng một thao tác quen thuộc. Mắt người phân biệt sáu mươi và một trăm hai mươi khá rõ khi cuộn nhanh, nhưng giữa một trăm hai mươi và một trăm bốn mươi bốn thì phần lớn người dùng thường không thấy khác biệt đáng kể.

Câu hỏi thường gặp

Màn hình 120Hz có làm máy chạy nhanh hơn không?

Không. Tần số quét chỉ quyết định màn hình làm mới bao nhiêu lần mỗi giây. Máy có tính toán nhanh hay không do chip và phần mềm quyết định. Màn 120Hz chỉ cho cảm giác mượt hơn khi máy vẽ kịp khung hình.

FPS cao hơn tần số quét có ích gì không?

Có một chút lợi ích về độ trễ thao tác, vì khung hình hiển thị là khung mới hơn. Nhưng mắt không thấy thêm hình nào vì màn hình chỉ hiển thị tối đa theo tần số quét, và có thể xuất hiện xé hình nếu không bật đồng bộ.

Xem video trên màn 120Hz có mượt hơn màn 60Hz không?

Hầu như không. Video thường chỉ có hai mươi lăm, ba mươi hoặc sáu mươi khung mỗi giây, nên màn hình nhanh hơn không tạo thêm hình mới. Khác biệt của màn tần số quét cao rõ nhất khi cuộn, vuốt và ở ứng dụng đồ hoạ có FPS cao.

Vì sao điện thoại 120Hz có lúc vẫn thấy không mượt?

Có thể do hệ thống hạ tần số quét để tiết kiệm pin, ứng dụng bị giới hạn ở 60Hz, hoặc chip không vẽ kịp khung hình khi máy nóng. Cũng có khi chế độ tiết kiệm pin đang bật làm giảm tần số quét tối đa.

Tần số lấy mẫu cảm ứng 240Hz có phải màn hình 240Hz không?

Không. Tần số lấy mẫu cảm ứng là số lần máy kiểm vị trí ngón tay mỗi giây, ảnh hưởng độ nhạy khi chạm. Tần số quét là số lần hình được làm mới. Hai con số thuộc hai bộ phận khác nhau và không thay thế cho nhau.

Xé hình là lỗi của màn hình hay của máy?

Xé hình không phải lỗi phần cứng, mà xảy ra khi khung hình mới đến giữa lúc màn hình đang vẽ dở hình cũ. Có thể giảm bằng đồng bộ dọc hoặc dùng màn hình có tần số quét biến thiên được card đồ hoạ hỗ trợ.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138