Độ mượt khi lướt và tốc độ mở ứng dụng không chỉ do chip quyết định. Tốc độ bộ nhớ trong, dung lượng RAM, màn hình và cảm ứng, tốc độ mạng và cả hiệu ứng chuyển cảnh của giao diện đều góp phần. Rất nhiều lần người dùng nghĩ máy "yếu" trong khi thực ra máy đang chờ mạng, chờ đọc dữ liệu từ bộ nhớ đầy hoặc phải mở lại ứng dụng vì RAM không giữ nổi.
Biết những yếu tố này giúp bạn đánh giá đúng máy mình, chọn máy mới không chỉ dựa vào tên chip, và tránh tốn tiền đổi máy trong khi vấn đề nằm ở chỗ khác. Phần dưới đi qua từng yếu tố và kết thúc bằng bảng giúp phân biệt chậm do máy hay do thứ khác.
Cảm giác mượt được ghép từ nhiều khâu
Khi bạn chạm vào biểu tượng một ứng dụng, chuỗi việc diễn ra gồm: màn hình cảm ứng nhận chạm, hệ điều hành xác định bạn chạm vào đâu, chạy hiệu ứng mở, đọc mã của ứng dụng từ bộ nhớ trong vào RAM nếu chưa có, khởi tạo giao diện, tải dữ liệu từ bộ nhớ hoặc từ mạng, rồi vẽ khung hình đầu tiên lên màn hình. Chip tham gia nhiều khâu, nhưng mỗi khâu còn có một bộ phận khác có thể làm chậm.
Cuộn một danh sách cũng vậy: ảnh mới phải được đọc từ bộ nhớ đệm hoặc tải về, giải mã, thu nhỏ, rồi vẽ đúng lúc. Chỉ cần một ảnh chưa kịp có, danh sách sẽ khựng hoặc hiện ô trống trong giây lát.
Vì vậy hai máy cùng chip có thể cho cảm giác khác nhau, và một máy chip mạnh vẫn có thể chậm trong những tình huống cụ thể. Muốn cải thiện hoặc chọn đúng, cần biết khâu nào là yếu nhất trên máy của mình.
Bộ nhớ trong quyết định tốc độ mở ứng dụng
Lần đầu mở ứng dụng sau khi khởi động máy, hoặc khi ứng dụng đã bị đẩy khỏi RAM, mã và dữ liệu phải đọc từ bộ nhớ trong. Bộ nhớ trong nhanh rút ngắn đáng kể thời gian này. Trên điện thoại, chuẩn bộ nhớ đời mới đọc nhanh hơn nhiều lần chuẩn cũ; trên máy tính, ổ SSD nhanh hơn ổ cứng cơ hàng chục lần ở thao tác đọc ngẫu nhiên.
Một chi tiết hay bị bỏ qua: bộ nhớ gần đầy thường chậm đi. Bộ nhớ flash cần khoảng trống để sắp xếp dữ liệu và ghi hiệu quả; khi còn quá ít chỗ trống, việc ghi phải làm thêm nhiều bước, khiến cả hệ thống ì ạch, nhất là lúc ứng dụng vừa chạy vừa ghi bộ nhớ đệm. Nhiều người thấy máy "tự nhiên chậm" sau khi bộ nhớ chỉ còn vài phần trăm.
Thêm nữa, những máy cùng tên nhưng khác dung lượng đôi khi dùng chip nhớ khác nhau, bản dung lượng nhỏ có thể chậm hơn. Mức độ khác biệt tuỳ máy, nên tìm bài đo tốc độ bộ nhớ của đúng phiên bản. Cách đo và đọc tốc độ ổ được nói kỹ ở danh mục RAM, ổ cứng và bộ nhớ của trang.
RAM và chuyện ứng dụng phải mở lại từ đầu
RAM giữ các ứng dụng đang mở. Khi RAM đủ, chuyển qua lại giữa các ứng dụng gần như tức thì vì mọi thứ vẫn nằm sẵn. Khi RAM thiếu, hệ điều hành phải đóng bớt ứng dụng nền; lúc bạn quay lại, ứng dụng đó phải khởi động lại từ đầu, mất trang đang đọc, mất bản nháp chưa lưu, và dĩ nhiên chậm hơn nhiều.
Đây là lý do một chiếc điện thoại chip mạnh nhưng RAM ít có thể cho cảm giác kém hơn máy chip vừa phải nhưng RAM rộng rãi, nếu bạn hay chuyển qua lại giữa nhiều ứng dụng như nhắn tin, bản đồ, máy ảnh, trình duyệt. Máy ảnh là ví dụ rõ: ứng dụng máy ảnh dùng nhiều RAM, nên chụp xong quay về trình duyệt thường thấy trang phải tải lại trên máy RAM ít.
RAM ảo mở rộng, tức dùng một phần bộ nhớ trong làm RAM bổ sung, giúp giữ thêm ứng dụng nền nhưng chậm hơn RAM thật nhiều lần. Nó giảm số lần mở lại từ đầu, nhưng không biến máy RAM ít thành máy RAM nhiều. Trên máy tính, dấu hiệu thiếu RAM là ổ đĩa hoạt động liên tục và mọi thứ chậm hẳn khi mở thêm một ứng dụng.
Màn hình, cảm ứng và hiệu ứng giao diện
Tần số quét. Màn hình 90Hz hoặc 120Hz làm thao tác cuộn trông mượt hơn rõ so với 60Hz, với điều kiện máy vẽ kịp khung hình. Đây là yếu tố ngoài chip dễ cảm nhận nhất khi lướt.
Độ nhạy cảm ứng. Tần số lấy mẫu cảm ứng cao và xử lý chạm tốt giúp ngón tay "dính" với nội dung hơn, giảm cảm giác trễ khi bắt đầu vuốt. Miếng dán màn hình dày hoặc kém chất lượng có thể làm cảm ứng kém nhạy.
Tốc độ và kiểu hoạt ảnh. Mỗi lần mở ứng dụng, hệ điều hành chạy một hiệu ứng phóng to hoặc trượt. Nếu hiệu ứng dài, cảm giác chậm dù máy đã sẵn sàng từ trước. Ngược lại, hiệu ứng khéo léo có thể che bớt thời gian tải, khiến máy có vẻ nhanh hơn thực tế. Một số máy cho chỉnh tỷ lệ hoạt ảnh trong tuỳ chọn nhà phát triển, nhưng chỉ nên chỉnh khi hiểu rõ.
Độ sáng và chế độ tiết kiệm. Khi chế độ tiết kiệm pin bật, nhiều máy hạ tần số quét và giới hạn xung, khiến lướt kém mượt. Người dùng đôi khi quên chế độ này đang bật và nghĩ máy đã yếu đi.
Mạng và máy chủ: nhiều cái chậm thật ra là chờ
Rất nhiều ứng dụng ngày nay phụ thuộc mạng: mạng xã hội, thư điện tử, ứng dụng ngân hàng, bản đồ, mua sắm. Khi bạn mở chúng, phần lớn thời gian có thể là chờ máy chủ trả dữ liệu chứ không phải chờ chip xử lý. Một biểu tượng xoay xoay hoặc khung xám nhấp nháy thường là dấu hiệu đang chờ mạng.
Chất lượng mạng không chỉ là tốc độ tải xuống. Độ trễ, tức thời gian một gói tin đi và về, ảnh hưởng mạnh đến cảm giác nhanh nhạy, vì một lần mở ứng dụng có thể cần hàng chục lượt hỏi đáp với máy chủ. Sóng di động yếu trong nhà, mạng không dây quá tải lúc tối, bộ phát đặt xa đều làm ứng dụng chậm dù máy rất mạnh.
Cách phân biệt đơn giản: thử cùng thao tác ở chế độ máy bay với ứng dụng không cần mạng, như mở thư viện ảnh hoặc ghi chú. Nếu những ứng dụng đó nhanh mà ứng dụng mạng chậm, vấn đề nằm ở mạng. Thử thêm ở một mạng khác, nếu khác biệt rõ thì không nên đổ lỗi cho máy.
Phân biệt chậm do máy hay do thứ khác
Bảng dưới gom các dấu hiệu thường gặp và hướng kiểm tra tương ứng. Đây là gợi ý ban đầu; khi cần chắc chắn, hãy dùng trình theo dõi tài nguyên của máy.
| Dấu hiệu | Nghi ngờ | Cách kiểm nhanh |
|---|---|---|
| Mọi ứng dụng mở chậm, kể cả ứng dụng không cần mạng | Bộ nhớ trong chậm hoặc gần đầy, RAM thiếu | Xem dung lượng trống, thử khởi động lại máy |
| Quay lại ứng dụng là phải tải lại từ đầu | RAM không đủ cho thói quen dùng | Đếm số ứng dụng hay mở cùng lúc, xem mức RAM |
| Chỉ ứng dụng mạng chậm, vòng xoay chờ lâu | Mạng hoặc máy chủ | Thử mạng khác, thử giờ khác |
| Lướt khựng nhưng mở ứng dụng nhanh | Ứng dụng tải ảnh nặng, tần số quét bị hạ, máy nóng | Kiểm chế độ tiết kiệm pin, nhiệt độ máy |
| Chạm vào trễ mới phản hồi | Cảm ứng, miếng dán, ứng dụng xử lý chậm | Thử ở màn hình chính và vài ứng dụng khác |
| Chậm dần trong ngày, khởi động lại thì nhanh | Ứng dụng nền, rò bộ nhớ | Xem ứng dụng nào dùng nhiều tài nguyên |
Khi đã loại trừ các yếu tố ngoài chip mà máy vẫn chậm ở mọi việc, lúc đó mới nên nghĩ tới chuyện chip không còn theo kịp nhu cầu. Nếu đang chọn máy mới, nên để ý cả RAM, chuẩn bộ nhớ trong và màn hình, không chỉ tên chip.
Chọn máy mới: nhìn gì ngoài tên chip
Khi so hai máy có chip tương đương, những điểm sau thường quyết định cảm giác mượt hằng ngày nhiều hơn vài phần trăm điểm benchmark.
- Dung lượng RAM so với thói quen mở nhiều ứng dụng cùng lúc của bạn, nhất là nếu hay chuyển qua lại giữa máy ảnh, bản đồ, trình duyệt và ứng dụng nhắn tin.
- Chuẩn bộ nhớ trong và dung lượng: bản dung lượng lớn hơn vừa còn nhiều chỗ trống lâu hơn, vừa đôi khi dùng chip nhớ nhanh hơn.
- Tần số quét màn hình có thích ứng không, và hệ thống có cho phần lớn ứng dụng chạy ở tần số cao không.
- Độ nhẹ của giao diện hãng: số ứng dụng cài sẵn, dịch vụ chạy nền, mức độ hiệu ứng.
- Số năm hãng cam kết cập nhật phần mềm, vì bản cập nhật thường sửa lỗi giật và tối ưu bộ nhớ.
- Khả năng tản nhiệt: máy giữ mát tốt sẽ không phải hạ tần số quét hay hạ xung khi dùng lâu.
Cách kiểm thực tế nhất khi có dịp cầm máy là làm đúng những thao tác quen thuộc của mình: mở máy ảnh rồi quay về ứng dụng nhắn tin, cuộn một trang dài nhiều ảnh, mở năm sáu ứng dụng liên tiếp rồi quay lại ứng dụng đầu tiên. Vài phút như vậy nói nhiều hơn mọi con số trên hộp.
Với người lớn tuổi hoặc người dùng ít thao tác, một máy chip vừa phải nhưng RAM đủ, bộ nhớ trống nhiều và giao diện gọn thường đem lại trải nghiệm ổn định lâu hơn một máy chip mạnh mà bộ nhớ nhỏ.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao điện thoại chip mạnh vẫn mở ứng dụng chậm?
Có thể do bộ nhớ trong gần đầy hoặc chuẩn bộ nhớ cũ, RAM không đủ nên ứng dụng phải mở lại từ đầu, mạng chậm, hoặc chế độ tiết kiệm pin đang bật. Chip chỉ là một khâu trong chuỗi mở ứng dụng.
Bộ nhớ trong còn trống bao nhiêu thì máy không bị chậm?
Không có con số cố định cho mọi máy, nhưng nên tránh để bộ nhớ gần cạn kiệt. Giữ lại một phần trống đáng kể giúp bộ nhớ flash ghi hiệu quả và hệ thống có chỗ cho dữ liệu tạm, cập nhật.
RAM ảo mở rộng có làm máy mượt hơn không?
RAM ảo giúp giữ thêm ứng dụng trong nền nên giảm số lần mở lại từ đầu, nhưng nó chậm hơn RAM thật nhiều lần. Với máy bộ nhớ trong chậm, bật RAM ảo quá nhiều đôi khi còn làm máy ì hơn.
Làm sao biết ứng dụng chậm do mạng hay do máy?
Thử các ứng dụng không cần mạng như thư viện ảnh, ghi chú; nếu chúng nhanh còn ứng dụng mạng chậm thì vấn đề ở mạng hoặc máy chủ. Thử thêm ở mạng khác hoặc giờ khác để chắc chắn.
Miếng dán màn hình có làm cảm ứng kém nhạy không?
Có thể có. Miếng dán dày, kém chất lượng hoặc bị bong mép có thể làm cảm ứng nhận chạm kém, nhất là ở cạnh màn hình. Nếu thấy chạm hay trượt hoặc trễ, thử bóc miếng dán để so sánh.
Tắt hiệu ứng chuyển cảnh có làm máy nhanh hơn không?
Nó làm máy có vẻ nhanh hơn vì bỏ bớt thời gian chạy hoạt ảnh, nhưng không làm chip hay bộ nhớ nhanh hơn. Nếu ứng dụng vẫn đang tải, bạn sẽ thấy màn hình trống thay vì hiệu ứng. Chỉ nên chỉnh khi hiểu rõ và biết cách đặt lại.