Bài đo đỉnh chạy ngắn khi máy còn mát và cho biết mức mạnh nhất máy đạt được; bài đo độ bền (stress test) cho máy chạy lặp lại nhiều vòng liên tục để xem máy giữ được bao nhiêu phần sức đó khi đã nóng. Điểm đỉnh trả lời câu "máy khoẻ cỡ nào", độ bền trả lời câu "máy khoẻ được bao lâu".
Với người chỉ lướt mạng, nhắn tin, điểm đỉnh gần như đủ vì việc ngắn. Với người quay video dài, dựng phim, chạy ứng dụng đồ hoạ nặng nhiều phút, bài đo độ bền mới nói đúng trải nghiệm. Hai máy cùng điểm đỉnh có thể chênh rất xa sau mười lăm phút.
Bài đo đỉnh đo gì
Bài đo đỉnh là kiểu quen thuộc nhất: chạy một lượt, vài phút hoặc ít hơn, có khi chia nhiều đoạn ngắn nghỉ xen kẽ. Máy bắt đầu ở trạng thái mát nên chip được phép chạy xung cao nhất, nhân lớn hoạt động hết công suất, hệ thống tản nhiệt còn đủ khoảng dư để hấp thụ nhiệt. Kết quả là con số đẹp nhất máy có thể cho.
Con số này có ích. Nó phản ánh trần sức mạnh của chip trong thân máy đó và rất sát với những việc ngắn: mở ứng dụng, xử lý một bức ảnh, tải một trang web nặng, xuất một đoạn video vài giây. Phần lớn thao tác hằng ngày đều ngắn như vậy, nên điểm đỉnh lớn thường đi đôi với cảm giác máy nhanh nhạy.
Giới hạn của nó cũng rõ: không nói gì về chuyện sau vài phút. Một chiếc máy có thể được phép chạy rất cao trong ba mươi giây đầu rồi hạ dần xuống mức thấp hơn nhiều khi nhiệt dồn lên. Nếu việc của bạn kéo dài, con số đỉnh dễ tạo kỳ vọng sai. Bài đo đỉnh cũng là nơi dễ bị làm đẹp nhất, như đã nói ở phần gian lận benchmark.
Bài đo độ bền đo gì
Bài đo độ bền lấy một bài thử, thường là bài đồ hoạ 3D hoặc bài CPU dựng hình, rồi chạy lặp liên tục nhiều vòng không nghỉ, thường mười lăm tới hai mươi phút hoặc hơn tuỳ phần mềm. Mỗi vòng cho một điểm. Kết quả cuối là cả dãy điểm theo vòng, kèm một con số tổng kết thường gọi là độ ổn định: tỷ lệ giữa vòng thấp nhất và vòng cao nhất.
Ví dụ giả định: vòng đầu được 100 đơn vị, vòng thấp nhất được 75, độ ổn định là 75%. Máy thứ hai vòng đầu 90, thấp nhất 85, độ ổn định khoảng 94%. Máy thứ nhất mạnh hơn lúc đầu, nhưng sau vài vòng thì máy thứ hai lại vượt lên và giữ nguyên. Với việc dài, máy thứ hai cho trải nghiệm đều và tốt hơn.
Một số phần mềm đo đồ hoạ có sẵn bài độ bền chạy lặp với số vòng cố định; phần mềm dựng hình bằng CPU trên máy tính thường có tuỳ chọn chạy liên tục trong một khoảng thời gian; trên điện thoại còn có ứng dụng chuyên chạy vòng tính toán và vẽ biểu đồ xung nhịp theo thời gian. Tên bài và số vòng thay đổi theo phiên bản, nên kiểm phiên bản phần mềm đo hiện hành trước khi so.
Đặt hai loại cạnh nhau
Bảng dưới tóm tắt khác biệt để biết đọc con số nào cho câu hỏi nào:
| Tiêu chí | Bài đo đỉnh | Bài đo độ bền |
|---|---|---|
| Thời gian chạy | Vài chục giây tới vài phút | Mười lăm phút trở lên, lặp nhiều vòng |
| Trạng thái máy | Bắt đầu mát | Nóng dần tới ngưỡng ổn định |
| Con số chính | Một điểm | Dãy điểm theo vòng, độ ổn định phần trăm |
| Phản ánh việc | Mở ứng dụng, xử lý ngắn | Quay video dài, dựng phim, đồ hoạ nặng kéo dài |
| Dễ bị làm đẹp | Dễ hơn | Khó hơn |
| Phụ thuộc thân máy, tản nhiệt | Ít | Nhiều |
Hai cột không thay thế nhau. Một bài đánh giá chỉ có cột trái là chưa đủ cho người làm việc nặng; một bài chỉ có cột phải lại thiếu thông tin cho người dùng thường cần biết máy nhanh nhạy cỡ nào khi mở ứng dụng.
Lưu ý cách tính độ ổn định có thể khác nhau giữa các phần mềm: có nơi lấy vòng thấp nhất chia vòng cao nhất, có nơi so vòng cuối với vòng đầu. Đọc chú thích của phần mềm trước khi so con số của hai nguồn.
Máy tốt cho người làm việc nặng là máy có cả điểm đỉnh khá và độ ổn định cao; máy chỉ có một trong hai thì cần cân nhắc theo việc cụ thể.
Vì sao cùng chip mà độ bền khác nhau
Thân máy và vật liệu. Thân máy dày, khung kim loại, mặt lưng có khả năng toả nhiệt tốt giúp đưa nhiệt ra ngoài nhanh hơn. Điện thoại mỏng, máy tính bảng nhẹ, laptop siêu mỏng có ít khối lượng để hấp thụ và ít bề mặt để toả nhiệt.
Hệ thống tản nhiệt bên trong. Buồng hơi, ống đồng, tấm graphite, số quạt và kích thước khe gió quyết định lượng nhiệt máy đẩy ra được mỗi phút. Hai máy dùng cùng chip nhưng tản nhiệt khác nhau sẽ có mức phẳng phía sau khác nhau.
Chính sách của hãng. Hãng chọn nhiệt độ vỏ máy tối đa cho phép. Có hãng chấp nhận vỏ máy ấm hơn để giữ hiệu năng, có hãng ưu tiên vỏ mát để cầm dễ chịu, chấp nhận hạ xung sớm. Đây là lựa chọn thiết kế, không hẳn là đúng sai.
Công suất cho phép. Trên laptop, cùng một chip có thể được đặt công suất rất khác nhau theo thân máy. Máy cho công suất cao hơn sẽ có điểm đỉnh và mức phẳng cao hơn, đổi lại quạt to hơn, pin hao nhanh hơn.
Tuổi máy. Sau vài năm, bụi bám quạt và keo tản nhiệt khô đi làm máy hạ xung sớm hơn hồi mới. Bài đo độ bền lặp lại sau một thời gian giúp bạn thấy điều này bằng số liệu thay vì cảm giác.
Đọc biểu đồ điểm theo vòng
Đường phẳng. Điểm gần như không đổi suốt các vòng. Máy có tản nhiệt dư sức, hoặc hãng đặt mức xung vừa phải ngay từ đầu. Trải nghiệm đều, dễ đoán.
Tụt nhanh rồi phẳng. Vài vòng đầu cao, sau đó tụt xuống một mức rồi giữ nguyên. Đây là kiểu phổ biến nhất: máy dùng khoảng dư nhiệt lúc đầu, khi hết thì về mức bền vững. Mức phẳng phía sau mới là con số cho việc dài.
Tụt dần đều. Điểm giảm từ từ qua từng vòng, chưa thấy phẳng khi bài kết thúc. Máy có thể còn tụt tiếp nếu chạy lâu hơn. Đáng chú ý với người quay video hàng giờ.
Răng cưa. Điểm lên xuống thất thường giữa các vòng. Máy liên tục hạ rồi nâng xung theo nhiệt, hoặc có tác vụ nền xen vào. Trải nghiệm có thể có những khoảnh khắc giật.
Tụt rất sâu hoặc dừng. Điểm rơi mạnh, có khi phần mềm báo dừng vì nhiệt hoặc pin. Máy không hợp việc nặng kéo dài, hoặc có vấn đề về tản nhiệt, pin cần kiểm.
Tự chạy bài đo độ bền cho công bằng
Nếu muốn tự kiểm máy mình hoặc so hai máy bằng bài đo độ bền:
- Sạc pin lên khoảng 80% rồi rút sạc với điện thoại; laptop thì cắm sạc và chọn cùng chế độ điện năng cho cả hai máy.
- Để máy nguội ít nhất mười lăm phút, tháo ốp lưng dày, đặt trên mặt bàn cứng thoáng, không đặt trên chăn đệm.
- Ghi nhiệt độ phòng. Hai máy so với nhau phải chạy cùng phòng, cùng thời điểm hoặc gần nhau.
- Chạy bài độ bền trọn vẹn, không dùng máy làm việc khác trong lúc chạy.
- Ghi điểm vòng đầu, vòng thấp nhất, độ ổn định và nhiệt độ cuối bài nếu phần mềm có hiện.
- Sau khi chạy xong, để máy nghỉ; không chạy liên tục nhiều lượt dưới nắng hay khi đang sạc nhanh.
Nếu máy quá nóng tới mức khó cầm, hiện cảnh báo nhiệt, hoặc pin có dấu hiệu phồng, dừng ngay và không chạy lại. Pin phồng là lý do để ngừng dùng máy và mang tới nơi sửa chữa có chuyên môn, không phải để đo tiếp.
Nếu bạn so hai máy mà không có điều kiện giống hệt nhau, hãy ghi rõ chỗ khác biệt cạnh kết quả. Một bảng kết quả trung thực về giới hạn của nó vẫn hữu ích hơn một con số đẹp mà không ai biết đo thế nào.
Ai cần quan tâm bài đo độ bền
Người quay video dài trên điện thoại (sự kiện, buổi học, phát trực tiếp) là nhóm đầu tiên: máy hạ xung sâu có thể làm rớt khung hình, giảm độ sáng màn hình hoặc tự dừng quay khi quá nóng. Người dựng video, dựng hình 3D, biên dịch dự án lớn trên laptop là nhóm thứ hai: thời gian xuất phụ thuộc gần như hoàn toàn vào mức phẳng phía sau chứ không phải điểm đỉnh.
Người chạy ứng dụng đồ hoạ nặng lâu trên điện thoại hay laptop cũng thuộc nhóm này, vì độ mượt sau mười phút mới là thứ họ sống cùng. Ngay cả người dùng văn phòng cũng có lúc cần: gọi video kéo dài nhiều giờ trên laptop mỏng có thể khiến máy nóng và giật dần.
Ngược lại, nếu bạn chủ yếu dùng máy cho việc ngắn, bài đo độ bền ít quan trọng. Lúc đó độ ổn định 70% hay 90% không đổi được bao nhiêu trải nghiệm. Đừng để một con số độ ổn định thấp làm bạn bỏ một chiếc máy phù hợp, nếu bạn không thật sự chạy nặng lâu.
Câu hỏi thường gặp
Stress test là gì?
Stress test hay bài đo độ bền là cho máy chạy một bài thử nặng lặp lại nhiều vòng liên tục, thường từ mười lăm phút trở lên, để xem hiệu năng thay đổi thế nào khi máy nóng dần. Kết quả thường gồm điểm từng vòng và độ ổn định tính bằng phần trăm.
Độ ổn định bao nhiêu phần trăm là tốt?
Không có ngưỡng chuẩn, nhưng con số càng gần 100% càng cho thấy máy giữ sức tốt. Nên xem kèm điểm vòng đầu: máy có độ ổn định cao nhưng điểm thấp chưa chắc tốt hơn máy độ ổn định vừa phải mà mức phẳng phía sau vẫn cao hơn.
Chạy stress test có làm hỏng máy không?
Chạy thỉnh thoảng thì không, máy có cơ chế bảo vệ nhiệt. Nhưng chạy liên tục nhiều giờ, nhất là khi đang sạc hoặc ở nơi nóng, làm pin và linh kiện chịu nhiệt lâu, không có lợi. Thấy máy quá nóng, có cảnh báo hoặc pin phồng thì dừng ngay.
Vì sao máy có điểm đỉnh lớn mà quay video dài vẫn bị nóng và giật?
Điểm đỉnh đo khi máy còn mát. Quay video dài là việc kéo dài, máy nóng dần và hạ xung để bảo vệ linh kiện. Bài đo độ bền phản ánh tình huống này sát hơn điểm đỉnh.
Laptop có cần chạy stress test không?
Nên chạy một lần khi mới mua để biết máy giữ sức ra sao, nhất là laptop mỏng dùng cho dựng video hay đồ hoạ. Kết quả cũng là mốc để so lại sau vài năm, khi quạt bám bụi hoặc keo tản nhiệt khô làm máy giảm xung sớm hơn.
Có nên chọn máy chỉ theo độ ổn định không?
Không. Độ ổn định cao có thể đến từ việc hãng đặt xung thấp ngay từ đầu. Hãy xem cả điểm đỉnh, mức phẳng phía sau và việc bạn làm. Với việc ngắn, điểm đỉnh quan trọng hơn; với việc dài, mức phẳng quan trọng hơn.