Điểm benchmark là con số mà một phần mềm đo trả về sau khi bắt máy làm một khối việc đã định sẵn: tính toán, vẽ hình 3D, đọc ghi bộ nhớ, cuộn trang giả lập. Máy làm xong nhanh hơn, hoặc làm được nhiều hơn trong cùng thời gian, thì điểm cao hơn. Con số đó chỉ có nghĩa khi đem so với máy khác chạy cùng phần mềm, cùng phiên bản.
Điểm benchmark đo được sức mạnh tương đối của chip, bộ nhớ và đồ hoạ trong điều kiện thử nghiệm. Nó không đo trực tiếp cảm giác mượt khi bạn lướt mạng xã hội, độ nóng sau nửa tiếng quay video hay thời lượng pin. Đọc điểm cho đúng là biết nó trả lời câu hỏi nào và không trả lời câu nào.
Benchmark là một bài thi chuẩn hoá dành cho máy
Hãy hình dung một kỳ thi mà mọi thí sinh nhận cùng một đề, cùng thời gian, cùng cách chấm. Benchmark làm điều tương tự với điện thoại và máy tính. Phần mềm đo mang theo một bộ việc cố định, chẳng hạn nén một tệp ảnh, giải mã một đoạn video, tính một bài toán vật lý, dựng một cảnh 3D, rồi đo xem máy mất bao lâu hoặc đạt bao nhiêu khung hình mỗi giây.
Vì đề giống nhau nên kết quả so được với nhau. Đó là lý do người viết đánh giá thích benchmark: nó cho ra một con số lặp lại được, ai chạy lại cũng ra gần như thế, khác với cảm nhận "máy này mượt" vốn rất chủ quan. Nhưng chính vì là đề chuẩn, benchmark chỉ giống một phần cách bạn dùng máy hằng ngày. Đề thi toán không cho biết học sinh viết văn ra sao, và bài đo đồ hoạ không cho biết máy mở ứng dụng ngân hàng có nhanh không.
Cũng cần phân biệt hai lớp: phần mềm đo (tên sản phẩm, như AnTuTu, Geekbench, 3DMark, Cinebench) và bài đo cụ thể bên trong nó. Một phần mềm có thể chứa nhiều bài, mỗi bài nhắm vào một bộ phận. Khi ai đó nói "máy này được 3DMark bao nhiêu", câu hỏi đúng tiếp theo là "bài nào, phiên bản nào".
Một con số điểm được tạo ra như thế nào
Bước một: chạy khối việc. Phần mềm đo giao cho máy một loạt tác vụ, thường lặp lại vài lần để kết quả ổn định. Mỗi tác vụ được bấm giờ hoặc đếm khối lượng hoàn thành.
Bước hai: quy đổi ra điểm. Thời gian và khung hình đo được đem chia cho kết quả của một máy chuẩn mà hãng làm phần mềm chọn sẵn, rồi nhân với một hệ số. Nhờ vậy con số không có đơn vị giây hay khung hình nữa mà thành "điểm", và điểm cao luôn nghĩa là nhanh hơn.
Bước ba: cộng hoặc lấy trung bình. Điểm tổng thường là trung bình (hay tổng có trọng số) của các điểm thành phần. Trọng số này do hãng phần mềm quyết định, nên hai phần mềm khác nhau có thể xếp hai máy theo thứ tự ngược nhau mà không bên nào sai.
Hệ quả quan trọng. Vì máy chuẩn và trọng số đổi theo phiên bản, điểm của phiên bản cũ và phiên bản mới không so với nhau được. Một máy được điểm thấp hơn ở bản mới không phải vì máy yếu đi mà vì thang điểm đã đổi. Luôn kiểm phiên bản phần mềm đo hiện hành trước khi đặt hai con số cạnh nhau.
Điểm không tuyến tính với cảm nhận. Điểm gấp đôi nghĩa là máy làm khối việc đó nhanh gấp đôi, nhưng nếu việc của bạn vốn chỉ mất nửa giây thì nhanh gấp đôi là tiết kiệm một phần tư giây, khó mà nhận ra.
Điểm benchmark đo được gì và không đo được gì
Đặt hai cột cạnh nhau sẽ thấy rõ phạm vi của con số. Những thứ benchmark đo khá tốt:
- Sức tính thô của CPU khi chạy một nhân và khi chạy hết các nhân.
- Sức vẽ của GPU với cảnh 3D ở độ phân giải cố định.
- Tốc độ đọc ghi của bộ nhớ trong, độ trễ của RAM ở mức tương đối.
- Mức tụt hiệu năng khi máy chạy lâu, nếu dùng bài đo độ bền.
- Thứ tự tương đối giữa các máy chạy cùng một bài.
Những thứ benchmark đo kém hoặc không đo: độ mượt thật khi dùng ứng dụng bạn cài (phụ thuộc phần mềm tối ưu), tốc độ mạng và sóng, chất lượng ảnh chụp dù chip xử lý ảnh mạnh, thời lượng pin trong ngày bình thường, độ bền máy sau hai ba năm cập nhật, cảm giác cầm nóng tay. Một số phần mềm có bài đo pin hay bài đo trải nghiệm giao diện, nhưng đó vẫn là kịch bản giả lập.
Nói ngắn: benchmark trả lời câu "máy nào khoẻ hơn khi bị ép làm cùng một việc nặng", không trả lời câu "máy nào dùng sướng hơn".
Đọc một kết quả đo theo năm bước
Khi gặp một con số điểm trong bài đánh giá hoặc trên ảnh chụp màn hình ai đó gửi, đi qua năm bước sau trước khi kết luận:
- Xác định phần mềm và phiên bản. Không có phiên bản thì con số gần như vô dụng để so.
- Xác định bài đo. Đơn nhân, đa nhân, đồ hoạ, bộ nhớ hay tổng hợp. Mỗi loại trả lời một câu hỏi khác nhau.
- Tìm điều kiện đo. Chạy lúc máy mát hay vừa sạc xong, ở chế độ hiệu năng cao hay cân bằng, phòng có điều hoà không.
- So với máy cùng nhóm. Đặt điểm cạnh vài máy khác chạy cùng bài, cùng phiên bản, tốt nhất cùng một người đo.
- Quy về việc của bạn. Bạn dựng video thì nhìn đa nhân và đồ hoạ; bạn chủ yếu nhắn tin, đọc báo thì đơn nhân và tốc độ bộ nhớ đáng xem hơn tổng điểm.
Năm bước này mất chừng một phút nhưng loại được phần lớn các so sánh khập khiễng thường thấy trên mạng, kiểu lấy điểm bản mới của máy này đặt cạnh điểm bản cũ của máy kia.
Các loại con số hay gặp và cách hiểu
Bảng dưới gom những con số xuất hiện nhiều nhất trong kết quả đo, kèm cách đọc nhanh. Số trong bảng là ví dụ giả định để minh hoạ cách đọc, không phải điểm của máy nào.
| Con số | Đo cái gì | Cách đọc |
|---|---|---|
| Tổng điểm (ví dụ giả định: 900 nghìn) | Trung bình có trọng số của nhiều bài | Chỉ để xếp nhóm thô, đừng dùng để chọn giữa hai máy sát nhau |
| Điểm đơn nhân | Một nhân CPU chạy một luồng việc | Gần với độ nhanh khi mở ứng dụng, lướt web |
| Điểm đa nhân | Mọi nhân cùng chạy | Quan trọng cho xuất video, nén tệp, biên dịch |
| Khung hình trung bình (FPS) | Số hình GPU vẽ mỗi giây trong cảnh thử | Cao hơn là mượt hơn, nhưng xem kèm khung hình thấp |
| Độ ổn định (%) | Vòng tệ nhất so với vòng tốt nhất khi chạy lặp | Gần 100% là máy giữ sức tốt khi nóng |
| MB/s đọc ghi | Tốc độ chuyển dữ liệu của bộ nhớ | Xem cả đọc ngẫu nhiên, không chỉ tuần tự |
Điểm đơn vị khác nhau thì không cộng trừ với nhau được. Đừng so phần trăm ổn định của máy này với khung hình của máy kia.
Benchmark trên điện thoại và trên máy tính khác nhau ở đâu
Trên điện thoại, phần mềm đo thường gói mọi thứ trong một ứng dụng, chạy vài phút là xong, và tổng điểm được trích rất nhiều. Điện thoại có thân nhỏ, không quạt, nên nhiệt độ ảnh hưởng điểm rất mạnh: cùng một máy, chạy trong phòng lạnh và chạy ngoài hiên buổi trưa có thể lệch nhau thấy rõ. Điện thoại cũng có những chế độ hiệu năng do hãng cài sẵn, đôi khi tự bật khi nhận ra ứng dụng nặng.
Trên máy tính, người ta ít dùng một tổng điểm chung mà dùng từng phần mềm cho từng bộ phận: một phần mềm cho CPU dựng hình, một cho đồ hoạ 3D, một cho ổ cứng. Máy tính có quạt, có chế độ điện năng của hệ điều hành, có khác biệt lớn giữa lúc cắm sạc và lúc chạy pin với laptop. Vì thế một con số trên laptop luôn phải đi kèm câu hỏi: cắm sạc hay không, chế độ nào.
Một số phần mềm chạy được trên cả điện thoại lẫn máy tính và cho điểm cùng thang, giúp so chéo ở mức thô. Nhưng ngay cả khi đó, cách hệ điều hành điều phối nhân, giới hạn nhiệt và phần mềm bạn thật sự dùng vẫn khác nhau, nên so chéo chỉ để hình dung, không để kết luận máy tính bảng thay được laptop hay không.
Những hiểu lầm hay gặp khi đọc điểm
"Điểm cao hơn là dùng mượt hơn." Chỉ đúng khi chênh lệch lớn. Hai máy chênh nhau vài phần trăm thường không phân biệt được bằng tay; phần mềm và màn hình có thể quyết định cảm giác mượt nhiều hơn.
"Điểm của máy mình thấp hơn trên mạng là máy lỗi." Điểm dao động theo nhiệt độ, mức pin, ứng dụng chạy nền và phiên bản. Lệch chừng 5–10% là chuyện thường; lệch rất sâu và lặp lại nhiều lần mới đáng tìm hiểu.
"Một con số tổng là đủ." Tổng điểm che mất chỗ mạnh yếu. Máy có GPU rất mạnh nhưng bộ nhớ chậm có thể cùng tổng điểm với máy cân bằng, trong khi trải nghiệm khác hẳn.
"Benchmark là vô nghĩa vì hãng gian lận." Từng có những trường hợp máy tự nhận ra phần mềm đo để tăng xung, nhưng đó là lý do để đọc cẩn thận hơn, không phải để bỏ con số. Bài đo độ bền và bài đo ứng dụng thật giúp lọc bớt.
"Điện thoại điểm cao thì chụp ảnh đẹp." Chất lượng ảnh phụ thuộc cảm biến, ống kính và thuật toán; điểm benchmark gần như không phản ánh những thứ đó.
Câu hỏi thường gặp
Benchmark nghĩa là gì trong điện thoại và máy tính?
Benchmark là phép đo chuẩn hoá: phần mềm cho máy chạy cùng một khối việc rồi đổi thời gian hoặc số khung hình ra điểm. Nhờ đề giống nhau nên điểm của các máy so được với nhau, miễn là cùng phần mềm, cùng phiên bản và cùng bài đo.
Điểm benchmark cao có phải máy tốt hơn không?
Điểm cao hơn nghĩa là máy khoẻ hơn ở khối việc của bài đo đó. Máy tốt hơn với bạn còn tuỳ màn hình, pin, camera, độ nóng và phần mềm. Nên xem điểm như một tiêu chí trong nhiều tiêu chí, nhất là khi hai máy chênh nhau không nhiều.
Có cần chạy benchmark cho máy mới mua không?
Không bắt buộc. Chạy một lần khi máy mới giúp bạn có số gốc để sau này so lại khi thấy máy chậm. Nếu chạy, nên để máy nguội, pin trên một nửa, tắt ứng dụng nền và ghi lại phiên bản phần mềm đo.
Vì sao chạy hai lần liên tiếp ra hai điểm khác nhau?
Lần hai máy đã nóng lên nên có thể hạ xung, hoặc hệ thống đang tải nội dung nền. Chênh vài phần trăm giữa các lần là bình thường. Muốn con số đáng tin, hãy chạy ba lần cách nhau vài phút và lấy số giữa.
Chạy benchmark nhiều có hại máy không?
Một vài lần chạy không gây hại, máy được thiết kế để chịu tải nặng. Chạy bài đo độ bền liên tục hàng giờ sẽ làm máy nóng và pin hao nhanh hơn bình thường, nên chỉ chạy khi cần và không chạy lúc đang sạc dưới nắng.
Nên tin điểm benchmark hay bài đánh giá trải nghiệm?
Nên đọc cả hai. Điểm cho biết sức mạnh tương đối một cách khách quan, bài trải nghiệm cho biết máy đó dùng thật ra sao với ứng dụng phổ biến. Khi hai nguồn nói ngược nhau, hãy xem kỹ điều kiện đo và loại việc mà người đánh giá thử.