Ứng dụng dọn RAM, tăng tốc, làm mát điện thoại thường không làm máy nhanh hơn lâu dài, vì hệ điều hành vốn tự quản lý bộ nhớ tốt hơn; ép đóng ứng dụng còn khiến máy phải mở lại chúng từ đầu, tốn thêm CPU và pin. Nhiều ứng dụng loại này còn tự chạy nền, xin quyền rộng và hiện quảng cáo, tức là chính chúng trở thành một gánh nặng mới.
Bài này giải thích vì sao RAM trống không phải là RAM tốt, những gì ứng dụng tăng tốc thật sự làm khi bạn bấm nút, những rủi ro đi kèm, và một cách đơn giản để tự đo xem chúng có giúp gì trên máy của bạn hay không. Cuối bài là những việc thật sự có ích khi máy chậm, để thay cho thói quen bấm dọn RAM.
RAM trống là RAM lãng phí: cách Android dùng bộ nhớ
Trên máy tính lẫn điện thoại, RAM là nơi chứa dữ liệu của những ứng dụng đang chạy và vừa chạy. Đọc dữ liệu từ RAM nhanh hơn rất nhiều so với đọc từ bộ nhớ trong. Vì vậy hệ điều hành hiện đại cố tình giữ lại trong RAM những ứng dụng bạn vừa dùng, để lần sau chuyển qua là có ngay, không phải tải lại. Một chiếc máy báo RAM đã dùng khá cao lúc đang yên là dấu hiệu hệ điều hành đang làm đúng việc, không phải dấu hiệu máy sắp đơ.
Khi một ứng dụng mới cần chỗ, Android tự quyết định đóng bớt những ứng dụng ít quan trọng nhất theo một thứ tự ưu tiên: ứng dụng bạn đang nhìn thấy được giữ lại, ứng dụng phát nhạc nền được giữ lại, ứng dụng lâu chưa mở bị đóng trước. Quá trình này diễn ra liên tục và nhanh, người dùng gần như không nhận ra.
Ứng dụng dọn RAM làm ngược lại logic đó: chúng đóng hàng loạt ứng dụng để con số RAM trống tăng lên cho đẹp. Con số đẹp, nhưng lần sau mở lại ứng dụng nhắn tin hay trình duyệt, máy phải tải lại từ đầu, chậm hơn so với nếu cứ để nguyên.
Bấm nút tăng tốc thì thực tế chuyện gì xảy ra
Đóng ứng dụng nền. Ứng dụng tăng tốc đóng những ứng dụng đang nằm trong RAM. Nhiều ứng dụng trong số đó được hệ thống tự khởi động lại vài giây sau vì chúng cần nhận thông báo hoặc đồng bộ, nên vừa tốn CPU để đóng, lại tốn CPU để mở, và tốn pin cho cả hai.
Xoá bộ nhớ đệm. Một số ứng dụng xoá luôn bộ nhớ đệm của các ứng dụng khác để báo "đã dọn được nhiều megabyte". Bộ nhớ đệm giúp ứng dụng mở nhanh và đỡ tải lại ảnh; xoá đi nghĩa là lần mở sau chậm hơn và tốn dữ liệu di động hơn.
Làm mát bằng cách tắt bớt mọi thứ. Tính năng làm mát chip thường chỉ là đóng ứng dụng nền rồi hiện một hoạt ảnh nhiệt độ giảm. Nhiệt độ thật của chip phụ thuộc vào tải và môi trường; đóng vài ứng dụng đang nằm yên hầu như không thay đổi được nó.
Hiện con số và hoạt ảnh. Phần lớn cảm giác máy nhanh hơn đến từ hoạt ảnh và con số hiển thị sau khi bấm. Đây là thiết kế để người dùng thấy hài lòng và quay lại bấm tiếp, không phải kết quả đo được.
Những rủi ro đi kèm ứng dụng tăng tốc
Ngoài chuyện không giúp được, nhiều ứng dụng loại này mang theo rủi ro thật:
- Tự chạy nền liên tục để hiện thông báo nhắc dọn dẹp, tức là chính chúng chiếm RAM và pin.
- Xin những quyền rộng như truy cập toàn bộ tệp, hiển thị trên các ứng dụng khác, quyền trợ năng, đọc danh sách ứng dụng đã cài. Quyền trợ năng đặc biệt nhạy cảm vì cho phép đọc nội dung màn hình.
- Hiện quảng cáo toàn màn hình, có khi bật lên ngoài ứng dụng, khiến máy có cảm giác chậm và khó dùng hơn.
- Gây xung đột với cơ chế tiết kiệm pin của hệ điều hành, làm ứng dụng nhắn tin, báo thức hay ứng dụng ngân hàng nhận thông báo trễ.
- Một số ứng dụng giả danh công cụ dọn dẹp thực chất là phần mềm quảng cáo hoặc thu thập dữ liệu, đã từng bị gỡ khỏi các kho ứng dụng chính thức.
Nếu máy đang có ứng dụng loại này, hãy kiểm lại danh sách quyền đã cấp và cân nhắc gỡ đi. Sau khi gỡ, theo dõi máy vài ngày: nhiều người thấy pin tốt hơn và máy bớt khựng, đúng ngược với lời quảng cáo của ứng dụng.
Tự đo xem ứng dụng tăng tốc có giúp gì không
Thay vì tin vào con số ứng dụng hiển thị, hãy tự đo bằng đồng hồ. Cách làm đơn giản trong khoảng mười lăm phút:
- Chọn ba ứng dụng hay dùng nhất, ví dụ ứng dụng nhắn tin, trình duyệt và camera. Mở và dùng chúng như bình thường trong vài phút.
- Chuyển qua lại giữa ba ứng dụng, bấm giờ thời gian từ lúc chạm tới lúc ứng dụng sẵn sàng. Ghi lại ba lượt.
- Bấm nút dọn RAM hoặc tăng tốc của ứng dụng tăng tốc.
- Ngay sau đó, mở lại ba ứng dụng theo cùng thứ tự và bấm giờ ba lượt.
- Ghi thêm phần trăm pin trước và sau cả hai lượt thử, và lặp lại vào một ngày khác để loại trừ trùng hợp.
Trên phần lớn máy, lượt sau khi dọn sẽ chậm hơn hoặc ngang bằng, vì ứng dụng phải khởi động lại từ đầu thay vì được lấy ra từ RAM. Nếu bạn thấy nhanh hơn rõ, nhiều khả năng có một ứng dụng nền lỗi đang chiếm tài nguyên; khi đó tìm và xử lý chính ứng dụng đó sẽ hiệu quả hơn là dọn toàn bộ.
Trên iPhone và máy tính, chuyện dọn RAM cũng tương tự
Không chỉ Android, iPhone cũng có cơ chế giữ ứng dụng trong bộ nhớ và tự đóng khi cần chỗ. Thói quen vuốt đóng mọi ứng dụng trên iPhone cũng làm máy phải mở lại từ đầu những ứng dụng bạn dùng thường xuyên, tốn thêm thời gian và pin. Các ứng dụng hứa dọn bộ nhớ trên iPhone gần như không có quyền can thiệp vào ứng dụng khác, nên phần lớn chỉ làm những việc như dọn ảnh trùng hay liên hệ trùng, không làm máy nhanh hơn.
Trên máy tính, câu chuyện có phần khác: phần mềm dọn dẹp có thể xoá tệp tạm và giải phóng dung lượng ổ đĩa, điều này có ích khi ổ gần đầy. Nhưng các tính năng giải phóng RAM của chúng cũng mắc cùng một lỗi tư duy: ép hệ điều hành bỏ bộ đệm, khiến ứng dụng phải đọc lại từ ổ. Trên ổ cơ, hậu quả còn rõ hơn vì đọc lại chậm. Hệ điều hành máy tính hiện nay đều có công cụ dọn tệp tạm sẵn, an toàn hơn phần mềm bên thứ ba.
Điểm chung của cả ba nền tảng là bộ nhớ được thiết kế để dùng, không phải để để trống. Một con số RAM trống thấp không phải là vấn đề; vấn đề là khi máy phải liên tục đẩy dữ liệu ra bộ nhớ chậm hơn và kéo lại. Dấu hiệu của tình trạng đó là ứng dụng hay phải tải lại, ổ đĩa bận liên tục và máy khựng khi chuyển việc, chứ không phải con số trong một ứng dụng dọn dẹp.
Có lúc nào nên ép đóng ứng dụng không
Có, nhưng là ngoại lệ chứ không phải thói quen. Khi một ứng dụng bị treo, không phản hồi, hoặc chạy bất thường như làm máy nóng và tụt pin dù bạn không dùng, ép đóng ứng dụng đó trong phần thông tin ứng dụng là cách xử lý hợp lý. Sau khi ép đóng, nếu tình trạng lặp lại, hãy cập nhật hoặc cài lại ứng dụng.
Đóng một ứng dụng nặng như ứng dụng dựng video sau khi xong việc cũng không hại gì, nhất là trên máy RAM thấp. Điều không nên làm là vuốt đóng tất cả mọi thứ sau mỗi lần dùng, hay cài ứng dụng để tự động làm việc đó theo lịch.
Với máy chỉ có RAM khiêm tốn, nếu thấy ứng dụng hay phải tải lại khi chuyển qua lại, giải pháp đúng là giảm số ứng dụng chạy nền thường trực bằng cách gỡ hoặc giới hạn hoạt động nền của chúng, chứ không phải đóng mọi thứ liên tục.
Những việc thật sự có ích khi điện thoại chậm
Nếu máy chậm, hãy bắt đầu từ những nguyên nhân có thể đo được. Kiểm bộ nhớ trong còn trống bao nhiêu; dưới khoảng mười phần trăm thì giải phóng bớt ảnh, video và tệp tải về. Kiểm mục pin xem ứng dụng nào tiêu thụ nhiều mà bạn ít dùng, rồi gỡ hoặc giới hạn hoạt động nền của ứng dụng đó. Khởi động lại máy định kỳ, ví dụ mỗi tuần một lần, giúp dọn những tiến trình lỗi tích tụ, an toàn hơn nhiều so với ứng dụng dọn dẹp.
Nếu máy tắt đột ngột khi còn pin hoặc chậm hẳn khi pin thấp, pin có thể đã chai và máy đang tự hạ hiệu năng; thay pin ở nơi uy tín là việc giúp được. Nếu đã làm tất cả mà máy vẫn chậm, sao lưu rồi đặt lại máy, chỉ cài lại những ứng dụng cần thiết.
Cuối cùng, chấp nhận rằng điện thoại có giới hạn của chip và RAM. Một chiếc máy phổ thông chạy ứng dụng nặng sẽ không bao giờ mượt như máy cao cấp, dù dọn dẹp bao nhiêu. Hiểu đúng giới hạn đó giúp bạn tránh mất thời gian và tiền vào những lời hứa tăng tốc.
Câu hỏi thường gặp
Android có cần ứng dụng dọn RAM không?
Không cần. Android tự quản lý RAM, giữ ứng dụng vừa dùng để mở lại nhanh và tự đóng ứng dụng ít quan trọng khi cần chỗ. Ứng dụng dọn RAM thường làm việc ngược lại cơ chế này và còn chạy nền tốn pin.
RAM đã dùng cao lúc máy đang yên có phải lỗi không?
Không phải. Hệ điều hành cố tình giữ dữ liệu ứng dụng trong RAM để mở lại nhanh hơn. Chỉ đáng lo khi máy khựng liên tục, ứng dụng hay phải tải lại từ đầu và có ứng dụng lạ chiếm bộ nhớ nhiều bất thường.
Vuốt đóng hết ứng dụng sau khi dùng có tiết kiệm pin không?
Thường là không, có khi còn tốn hơn. Mở lại một ứng dụng từ đầu tốn CPU và pin hơn so với lấy nó ra từ RAM. Chỉ nên đóng ứng dụng bị treo hoặc chạy bất thường.
Ứng dụng làm mát điện thoại có làm máy mát hơn không?
Gần như không. Nhiệt độ chip phụ thuộc vào tải đang chạy và môi trường xung quanh. Cách làm mát thật là ngừng tác vụ nặng, tháo ốp dày, tránh vừa sạc vừa dùng nặng và để máy ở nơi thoáng.
Làm sao biết ứng dụng tăng tốc trên máy đang xin quyền gì?
Vào phần cài đặt, mở thông tin ứng dụng và xem mục quyền. Đặc biệt kiểm quyền trợ năng, quyền hiển thị trên ứng dụng khác và quyền truy cập toàn bộ tệp. Nếu không thấy cần thiết, thu hồi quyền hoặc gỡ ứng dụng.
Khởi động lại điện thoại có tác dụng như dọn RAM không?
Khởi động lại dọn sạch tiến trình lỗi và bộ nhớ tạm một cách an toàn, do chính hệ điều hành thực hiện. Làm định kỳ khoảng mỗi tuần một lần là đủ, không cần ứng dụng bên thứ ba và không gây xung đột với cơ chế tiết kiệm pin.