Với văn phòng, học tập, họp trực tuyến và duyệt web, một CPU đời gần đây có khoảng 4 đến 6 nhân là đủ; sau ngưỡng đó, việc nhẹ không nhanh thêm bao nhiêu khi tăng nhân. Dựng video, dựng 3D, nén tệp lớn hay chạy máy ảo mới là nhóm việc hưởng lợi rõ từ 8 nhân trở lên. Nhưng con số nhân chỉ có ý nghĩa khi đi cùng đời chip, loại nhân và mức công suất.
Bài này giải thích nhân và luồng khác nhau thế nào, vì sao chip mới có hai loại nhân, việc nào dùng được nhiều nhân và việc nào không, kèm bảng mức tham khảo theo nhu cầu và cách tự đo xem việc của bạn đang thiếu nhân hay không. Các con số trong bài là khoảng tham khảo, phần mềm thay đổi theo phiên bản nên cần kiểm lại với phiên bản bạn dùng.
Nhân và luồng: hai con số khác nhau thế nào
Một nhân là một bộ xử lý độc lập bên trong CPU, có thể tự chạy một dòng lệnh. Chip 8 nhân có thể làm tám việc thật sự cùng lúc. Luồng là số dòng lệnh mà CPU có thể nhận cùng lúc; nhiều chip cho mỗi nhân nhận hai luồng nhờ kỹ thuật siêu phân luồng, nên chip 8 nhân thường được ghi là 16 luồng.
Hai luồng trên một nhân không bằng hai nhân. Kỹ thuật này tận dụng những khoảng trống khi nhân đang chờ dữ liệu từ bộ nhớ để chen việc của luồng thứ hai vào, nên lợi ích thật thường chỉ khoảng vài chục phần trăm với việc đa nhân nặng, và gần như bằng không với việc chỉ dùng một luồng. Khi đọc thông số, hãy xem số nhân trước, số luồng sau.
Một số chip đời mới bỏ hẳn siêu phân luồng ở nhân hiệu năng để tiết kiệm điện và diện tích, rồi bù bằng nhiều nhân hơn. Vì vậy đừng ngạc nhiên khi thấy một chip mới có số luồng bằng số nhân; điều đó không có nghĩa nó yếu hơn chip đời trước có số luồng gấp đôi. Cách duy nhất để biết là so số đo thật của việc bạn làm.
Nhân hiệu năng và nhân tiết kiệm điện: đếm nhân không còn đơn giản
Nhiều CPU laptop và máy bàn đời gần đây trộn hai loại nhân trong cùng một chip: nhân hiệu năng lớn, xung cao, mạnh mỗi nhân; và nhân tiết kiệm điện nhỏ hơn, xung thấp hơn, dùng cho việc nền và việc đa nhân. Thông số có thể ghi "14 nhân", nhưng bên trong có thể là 6 nhân hiệu năng và 8 nhân tiết kiệm. Một nhân tiết kiệm không mạnh bằng một nhân hiệu năng, nên không thể cộng thẳng rồi so với chip toàn nhân lớn.
Cách chia này có lý do. Việc thường ngày như gõ văn bản, nghe nhạc, đồng bộ tệp chạy trên nhân tiết kiệm để đỡ tốn pin, còn việc cần phản hồi nhanh như mở ứng dụng, cuộn trang nặng được đưa lên nhân hiệu năng. Khi xuất video, hệ điều hành dồn việc lên tất cả các nhân, lúc đó nhân tiết kiệm đóng góp đáng kể vào tổng sức mạnh.
Hệ quả cho người đọc thông số: khi so hai chip, hãy tách số nhân theo loại. Với việc văn phòng và độ mượt hằng ngày, số nhân hiệu năng và hiệu năng đơn nhân quan trọng hơn. Với việc đa nhân nặng, tổng số nhân và mức công suất máy cho phép mới là điều quyết định. Chip Apple M và chip ARM trên laptop Windows cũng dùng cách chia tương tự, chỉ khác tên gọi.
Mức nhân tham khảo theo nhu cầu
Bảng dưới là mức tham khảo cho CPU đời gần đây (khoảng ba năm trở lại), tính theo nhân hiệu năng là chính. Chip cũ hơn thì nên cộng thêm biên; máy mỏng chạy bản tiết kiệm điện thì kỳ vọng hiệu năng kéo dài thấp hơn.
| Nhu cầu | Mức nhân tham khảo | Điều quyết định hơn số nhân |
|---|---|---|
| Văn phòng, học tập, họp trực tuyến | 4–6 nhân | Hiệu năng đơn nhân, RAM đủ, ổ SSD |
| Excel nặng, nhiều trình duyệt cùng lúc | 6–8 nhân | RAM 16GB, hiệu năng đơn nhân cho công thức chuỗi |
| Chỉnh ảnh, thiết kế 2D | 6–8 nhân | Đơn nhân cho thao tác cọ, RAM cho tệp lớn |
| Dựng video độ phân giải cao | 8 nhân trở lên | Bộ mã hoá phần cứng của card, công suất máy cho phép |
| Dựng hình 3D bằng CPU, mô phỏng | 12 nhân trở lên | Tổng nhân và tản nhiệt chịu được tải dài |
| Lập trình, biên dịch dự án lớn, máy ảo | 8–16 nhân | RAM và tốc độ ổ đĩa |
Nhìn cột cuối sẽ thấy: với đa số người dùng, khi đã qua ngưỡng 6 nhân, thứ làm máy chậm thường là RAM thiếu, ổ cứng gần đầy hay chip bị giảm xung, không phải thiếu nhân. Mua thêm nhân không giải quyết được những nút thắt đó.
Việc nào dùng được nhiều nhân, việc nào không
Dùng tốt nhiều nhân: xuất video bằng CPU, dựng hình 3D, nén và giải nén tệp lớn, biên dịch mã nguồn, chạy nhiều máy ảo. Những việc này chia nhỏ được thành nhiều phần độc lập, nên càng nhiều nhân càng nhanh, gần như tỉ lệ thuận cho tới khi gặp giới hạn nhiệt hay bộ nhớ.
Dùng vừa phải: chỉnh ảnh, xử lý ảnh hàng loạt, nhiều tab trình duyệt nặng, ứng dụng đồ hoạ nặng thời gian thực. Phần lớn các ứng dụng này dùng tốt khoảng 6 đến 8 luồng, sau đó lợi ích giảm dần vì có một phần việc buộc phải chạy tuần tự.
Gần như chỉ dùng một vài nhân: mở ứng dụng, gõ văn bản, nhiều thao tác trong Excel phụ thuộc chuỗi công thức, duyệt web thông thường. Ở nhóm này, một nhân mạnh quan trọng hơn mười nhân yếu.
Một quy tắc dễ nhớ: việc nào bạn phải ngồi chờ thanh tiến trình chạy hàng phút thì có khả năng hưởng lợi từ nhiều nhân; việc nào bạn thấy chậm ở từng cú bấm thì thường cần đơn nhân mạnh hơn, hoặc cần RAM và ổ đĩa tốt hơn.
Tự đo xem việc của mình có đang thiếu nhân
Thay vì đoán, có thể dành mười phút quan sát máy đang làm đúng việc thường ngày. Cách làm trên Windows như sau (Mac dùng Activity Monitor với mục CPU, ý tương tự):
- Mở Trình quản lý tác vụ, vào mục Hiệu suất, chọn CPU, bấm chuột phải vào biểu đồ và chọn hiển thị theo từng bộ xử lý logic để thấy mỗi luồng một ô.
- Làm đúng việc khiến bạn thấy chậm: xuất một đoạn video, mở tệp Excel nặng, tải trang web nhiều ảnh.
- Quan sát: nếu tất cả các ô đều lên gần đầy trong suốt thời gian chờ, việc đó đang dùng hết nhân, thêm nhân sẽ giúp.
- Nếu chỉ một hai ô lên cao còn các ô khác lặng, việc đó bị giới hạn bởi đơn nhân, thêm nhân không giúp; chip mạnh hơn mỗi nhân mới giúp.
- Nếu CPU thấp mà máy vẫn chậm, xem tiếp mục Bộ nhớ và Ổ đĩa: RAM gần đầy hay ổ đĩa luôn ở mức cao mới là nút thắt.
Ghi kết quả lại kèm thời gian hoàn thành. Lần sau so sánh với máy khác, bạn có số liệu thật của chính việc mình làm, đáng tin hơn bất kỳ điểm tổng hợp nào.
Số nhân gặp giới hạn công suất: chuyện ít người để ý trên laptop
Mỗi nhân chạy cần điện, và tổng điện mà một chiếc laptop cấp cho CPU có giới hạn do bộ sạc, mạch nguồn và khả năng tản nhiệt. Khi chỉ một hai nhân làm việc, chúng được chia nhiều điện nên chạy xung rất cao. Khi tất cả các nhân cùng làm, phần điện đó phải chia đều, nên mỗi nhân chỉ chạy ở xung thấp hơn nhiều so với con số xung tối đa in trên thông số.
Điều này giải thích một hiện tượng hay gặp: chip nhiều nhân trong máy mỏng đôi khi chỉ nhanh hơn chip ít nhân một chút ở việc đa nhân, vì cả hai cùng bị giới hạn ở một mức công suất gần nhau. Ngược lại, cùng chip đó đặt trong máy dày, được cấp gấp đôi điện, có thể nhanh hơn rõ rệt. Nói cách khác, số nhân là tiềm năng, còn công suất máy cho phép là phần tiềm năng được dùng thật.
Ví dụ giả định để dễ hình dung: hai laptop cùng một chip 12 nhân, một máy cấp khoảng 25 W, một máy cấp khoảng 50 W. Khi xuất cùng một đoạn video bằng CPU, máy thứ hai có thể xong sớm hơn vài chục phần trăm, trong khi lúc mở ứng dụng hay duyệt web hai máy gần như không khác nhau. Vì vậy, nếu bạn chọn laptop cho việc đa nhân nặng, hãy tìm thông tin về mức công suất và bài đo chạy lặp của đúng mẫu máy, đừng dừng ở số nhân.
Những hiểu lầm hay gặp về số nhân
Đây là những câu thường nghe ở quầy bán máy hoặc trong nhóm hỏi đáp, kèm lý do vì sao chưa đúng:
- "Nhiều nhân thì máy mượt hơn." Độ mượt hằng ngày phụ thuộc đơn nhân, RAM, ổ SSD và tối ưu phần mềm. Máy 16 nhân với ổ cứng cơ vẫn khởi động ì ạch.
- "Chip 8 nhân 16 luồng mạnh gấp đôi chip 8 nhân 8 luồng." Luồng thêm chỉ tận dụng khoảng trống, lợi ích thường khiêm tốn và tuỳ việc.
- "Laptop 14 nhân thì như máy bàn 14 nhân." Laptop bị giới hạn bởi công suất và nhiệt; chạy nặng kéo dài, cùng số nhân nhưng laptop thường thấp hơn máy bàn đáng kể.
- "Ứng dụng nào cũng dùng hết nhân." Nhiều ứng dụng văn phòng và một số phần mềm đồ hoạ cũ chỉ dùng tốt vài luồng.
Nắm được các điểm này, bạn sẽ đọc bảng cấu hình bình tĩnh hơn: số nhân là một dòng trong bức tranh, đi cùng đời chip, hậu tố công suất và việc thật bạn làm mỗi ngày.
Câu hỏi thường gặp
CPU 4 nhân có còn đủ dùng cho văn phòng không?
Với chip đời gần đây, 4 nhân hiệu năng vẫn đủ cho văn bản, bảng tính vừa, họp trực tuyến và duyệt web. Máy chậm ở nhóm việc này thường do thiếu RAM hoặc ổ cứng cơ. Nếu chip 4 nhân đã cũ nhiều đời, khi đó mới cân nhắc lên 6 nhân trở lên.
Dựng video cần CPU bao nhiêu nhân?
Dựng video độ phân giải cao hưởng lợi rõ từ 8 nhân trở lên, nhưng nhiều phần mềm dựng còn dùng bộ mã hoá phần cứng của card đồ hoạ để xuất tệp. Vì vậy hãy xem cả card đồ hoạ, RAM và khả năng tản nhiệt của máy chứ không chỉ đếm nhân.
Số luồng có quan trọng bằng số nhân không?
Không. Luồng thêm từ siêu phân luồng chỉ tận dụng lúc nhân đang rảnh chờ dữ liệu, lợi ích thường vài chục phần trăm ở việc đa nhân nặng và gần như không có ở việc nhẹ. Khi so hai chip, hãy xem số nhân và loại nhân trước.
Nhân tiết kiệm điện trên CPU mới có tác dụng gì?
Nhân tiết kiệm điện lo việc nền và việc nhẹ để máy đỡ tốn pin, đồng thời góp sức khi máy chạy việc đa nhân như xuất video. Mỗi nhân loại này yếu hơn nhân hiệu năng, nên khi đọc tổng số nhân cần tách xem có bao nhiêu nhân mỗi loại.
Làm sao biết phần mềm mình dùng có tận dụng nhiều nhân?
Mở Trình quản lý tác vụ, chuyển biểu đồ CPU sang chế độ từng bộ xử lý logic rồi chạy việc đó. Nếu mọi ô cùng lên cao, phần mềm dùng nhiều nhân; nếu chỉ một vài ô lên cao, nó phụ thuộc đơn nhân và thêm nhân không giúp nhanh hơn.
Có nên mua CPU nhiều nhân để dùng lâu dài không?
Chỉ nên khi việc của bạn thực sự dùng nhiều nhân hoặc sẽ chuyển sang việc đó. Với văn phòng và học tập, chọn chip đời mới có đơn nhân tốt, kèm RAM và ổ SSD đủ, thường bền hơn là dồn tiền vào số nhân không dùng tới.