HieuNang.comHiệu Năng
RAM, ổ cứng và bộ nhớ

SSD không DRAM và bộ đệm SLC: vì sao chép tệp lớn bỗng tụt tốc độ

Chép tệp lớn lúc đầu rất nhanh rồi tụt sâu là do bộ đệm SLC đầy, không phải ổ hỏng. Cấu tạo SSD, vai trò DRAM, ô nhớ TLC và QLC, và cách đọc thông số trước khi mua.

Video editor in a small Hanoi studio watching a file transfer on a laptop beside stacked portable drives, blank display glow, late night amber desk lamp, rear three quarter angle

Khi chép tệp lớn vào SSD, tốc độ lúc đầu rất cao rồi đột ngột tụt xuống một mức thấp hơn nhiều, nguyên nhân thường là bộ đệm SLC đã đầy: ổ dùng một phần ô nhớ làm vùng ghi nhanh, hết vùng đó thì phải ghi thẳng vào ô nhớ TLC hoặc QLC chậm hơn. SSD không có chip DRAM riêng thì chậm thêm ở các lần truy cập ngẫu nhiên vì phải tra bảng địa chỉ ở nơi chậm hơn.

Hai đặc điểm này không làm ổ kém với việc thường ngày, nhưng có thể gây khó chịu cho người hay chép kho ảnh, video lớn, hoặc dựng video trực tiếp trên ổ. Bài này giải thích cấu tạo SSD, hai cơ chế trên vận hành ra sao, và cách nhận biết ổ trước khi mua lẫn sau khi đã dùng.

Bên trong một SSD có gì

Chip nhớ flash. Nơi dữ liệu thật sự nằm. Mỗi ô nhớ lưu một hoặc nhiều bit bằng mức điện tích khác nhau. Số bit mỗi ô quyết định cả dung lượng, giá thành, tốc độ ghi lẫn độ bền.

Bộ điều khiển. Con chip nhỏ điều phối mọi thứ: chia dữ liệu ra nhiều chip nhớ để ghi song song, dọn khối, cân bằng độ mòn giữa các ô, sửa lỗi. Chất lượng bộ điều khiển ảnh hưởng lớn tới hiệu năng thật.

Bộ nhớ DRAM. Một chip RAM nhỏ trên ổ, chủ yếu giữ bảng ánh xạ cho biết dữ liệu logic nằm ở ô vật lý nào. Có DRAM, bộ điều khiển tra bảng gần như tức thì.

Phần dự phòng. Một phần dung lượng flash được giữ lại không cho người dùng thấy, dùng làm chỗ trống cho việc dọn khối và thay ô hỏng. Đây là lý do ổ ghi 500GB hay 512GB dù chip nhớ bên trong có thể nhiều hơn.

Giao tiếp và vỏ. Phần chân cắm SATA hoặc M.2 NVMe nối ổ với máy, cùng tấm nhãn hoặc tấm tản nhiệt. Hai ổ dùng cùng chip nhớ nhưng khác bộ điều khiển, khác có hay không DRAM, có thể cho hiệu năng ghi kéo dài khác nhau rất xa, dù con số đọc tối đa trên hộp gần bằng nhau.

SSD không DRAM chậm ở đâu

Mỗi lần đọc hay ghi, bộ điều khiển phải biết dữ liệu nằm ở ô vật lý nào, vì flash liên tục được dọn và dời chỗ. Bảng ánh xạ này khá lớn, thường tỉ lệ với dung lượng ổ. Ổ có DRAM giữ bảng trong chip RAM riêng, tra rất nhanh. Ổ không DRAM phải để bảng trên chính chip flash và chỉ giữ một phần nhỏ trong bộ nhớ đệm của bộ điều khiển; khi cần tra phần không có sẵn, nó phải đọc thêm từ flash, mất thời gian hơn.

Với ổ NVMe, nhiều mẫu không DRAM dùng kỹ thuật HMB: mượn một ít RAM của máy tính, thường vài chục MB, để giữ phần bảng hay dùng. Cách này lấp được phần lớn khoảng cách với việc thường ngày. Ổ SATA không có kỹ thuật tương đương, nên SSD SATA không DRAM thường chịu thiệt rõ hơn.

Thiệt ở đâu thì thấy được? Ở các lần truy cập ngẫu nhiên rải rác khắp ổ lớn, khi ổ gần đầy, khi ghi kéo dài, và khi nhiều việc cùng đòi dữ liệu. Với máy văn phòng, học tập, ổ không DRAM có HMB thường đủ dùng, khó phân biệt với ổ có DRAM. Với ổ chứa dự án dựng video, kho dữ liệu lớn, hay ổ sẽ được ghi đầy, ổ có DRAM ổn định hơn.

Mỗi ô nhớ lưu mấy bit: SLC, MLC, TLC, QLC

Lưu càng nhiều bit trên một ô, dung lượng trên mỗi chip càng lớn, nhưng việc phân biệt các mức điện tích càng khó, ghi càng chậm và ô càng ít chịu được số lần ghi xoá. Bảng dưới là xu hướng tương đối.

LoạiBit mỗi ôTốc độ ghi gốcĐộ bền ghiThường gặp
SLC1Nhanh nhấtCao nhấtChủ yếu dùng làm vùng đệm bên trong ổ khác
MLC2NhanhCaoỔ đời cũ, ổ chuyên dụng
TLC3VừaVừaPhần lớn SSD phổ thông hiện nay
QLC4Chậm khi ghi trực tiếpThấp hơnỔ dung lượng lớn, chi phí trên mỗi GB thấp

Độ bền ghi thấp hơn không có nghĩa ổ QLC mau hỏng với người dùng thường; lượng ghi mỗi năm của đa số người vẫn thấp hơn nhiều so với mức ổ chịu được. Điểm cần lưu ý của QLC là tốc độ ghi khi hết bộ đệm, phần tiếp theo sẽ nói.

Bộ đệm SLC và cú tụt tốc độ khi chép tệp lớn

Để che tốc độ ghi chậm của TLC và QLC, bộ điều khiển cho một phần ô nhớ tạm hoạt động ở chế độ SLC, tức mỗi ô chỉ lưu một bit. Ghi ở chế độ này rất nhanh. Dữ liệu mới được ghi vào vùng đệm SLC trước, rồi lúc ổ rảnh bộ điều khiển chuyển dần sang vùng TLC hoặc QLC. Với việc ghi thường ngày, vốn ngắn và ngắt quãng, bạn luôn được hưởng tốc độ của vùng đệm.

Khi chép liên tục một lượng lớn hơn vùng đệm, ví dụ vài chục hay vài trăm GB video, vùng đệm đầy và ổ phải ghi thẳng vào TLC hoặc QLC, đồng thời còn phải dọn vùng đệm. Tốc độ tụt xuống, có ổ chỉ còn một phần nhỏ so với lúc đầu, có ổ QLC thậm chí xuống thấp hơn cả ổ cứng cơ tốt trong một khoảng thời gian. Đó không phải lỗi, mà là thiết kế.

Vùng đệm có hai kiểu. Vùng đệm tĩnh có kích thước cố định nhỏ. Vùng đệm động lấy từ phần dung lượng còn trống, nên ổ càng trống thì vùng đệm càng lớn, và ngược lại ổ gần đầy thì vùng đệm co lại rất nhỏ. Đây là lý do cùng một ổ, lúc mới mua chép cả trăm GB vẫn nhanh, nửa năm sau khi đã đầy bảy tám mươi phần trăm thì chép vài chục GB đã tụt.

Tự kiểm ổ của bạn có kiểu tụt này không

Không cần phần mềm chuyên sâu, chỉ cần một thư mục lớn và hộp thoại chép tệp có sẵn:

  1. Chuẩn bị một thư mục vài chục GB trên một ổ nhanh khác, tốt nhất là ổ NVMe hoặc SSD còn trống. Nguồn chậm sẽ làm kết quả bị giới hạn bởi nguồn.
  2. Ghi dung lượng trống hiện tại của ổ cần kiểm.
  3. Chép thư mục sang ổ cần kiểm, mở chế độ xem chi tiết của hộp thoại chép tệp để thấy đường tốc độ theo thời gian.
  4. Ghi lại tốc độ ban đầu, thời điểm tụt (tính theo số GB đã chép) và tốc độ sau khi tụt.
  5. Nếu muốn so, làm lại khi ổ có nhiều chỗ trống hơn. Vùng đệm động sẽ cho thấy điểm tụt dời ra xa hơn.

Đừng chạy phép thử này lặp đi lặp lại nhiều lần trong ngày; mỗi lần ghi vài chục GB, không gây hại khi làm thỉnh thoảng nhưng cũng không cần làm thường xuyên.

Độ bền ghi và sức khoẻ ổ: đọc con số cho đúng

Mỗi SSD có một mức lượng ghi cam kết trong thời hạn bảo hành, thường ghi bằng TBW (số terabyte được ghi) hoặc DWPD (số lần ghi đầy ổ mỗi ngày). Con số này phụ thuộc loại ô nhớ, dung lượng và chính sách của hãng: ổ dung lượng lớn thường có TBW cao hơn ổ nhỏ cùng dòng, vì độ mòn được rải ra nhiều ô hơn. Ổ QLC thường có TBW thấp hơn ổ TLC cùng dung lượng.

Để biết mức đó có đủ với mình không, hãy ước lượng lượng ghi thật. Phần mềm đọc thông tin sức khoẻ ổ cho biết tổng dữ liệu đã ghi từ khi dùng; chia cho số ngày đã dùng ra lượng ghi trung bình mỗi ngày. Ví dụ giả định: máy văn phòng ghi khoảng 20GB mỗi ngày thì một năm chừng 7TB, thấp hơn rất nhiều so với mức cam kết phổ biến của ổ phổ thông. Người dựng video ghi vài trăm GB mỗi ngày mới cần tính kỹ.

Thông tin sức khoẻ ổ còn có phần trăm tuổi thọ đã dùng, số giờ chạy, nhiệt độ cao nhất và số lỗi. Theo dõi vài tháng một lần là đủ. Phần trăm tuổi thọ giảm đều theo lượng ghi là bình thường; xuất hiện cảnh báo lỗi hay số khối hỏng tăng nhanh là lúc phải sao lưu và tính chuyện thay ổ. Dù ổ khoẻ tới đâu, dữ liệu quan trọng vẫn cần có bản sao ở nơi khác.

Đọc thông số và chọn ổ theo việc

Trang thông số của nhiều hãng không ghi rõ ổ có DRAM hay không, dùng TLC hay QLC, vùng đệm bao lớn. Các bài đánh giá độc lập có phần đo ghi kéo dài, thường vẽ đường tốc độ khi ghi liên tục tới đầy ổ, là nguồn đáng tin hơn. Khi đọc, tìm ba thông tin: tốc độ sau khi hết vùng đệm, lượng ghi được trước khi tụt khi ổ trống, và ổ có DRAM hay dùng HMB.

Theo việc: máy văn phòng, học tập, ổ hệ điều hành của máy dùng nhẹ thì ổ TLC không DRAM có HMB là đủ. Ổ chứa kho ảnh, kho phim ít ghi, đọc nhiều, cần dung lượng lớn thì QLC hợp lý về chi phí, miễn là bạn chấp nhận chép vào chậm. Ổ dựng video, ổ nhận dữ liệu liên tục từ máy quay, ổ sao lưu hằng ngày dung lượng lớn thì nên ưu tiên ổ TLC có DRAM, tốc độ sau vùng đệm cao, và luôn giữ nhiều chỗ trống.

Cuối cùng, nhớ rằng thông số linh kiện bên trong một mẫu ổ có thể thay đổi giữa các đợt sản xuất. Khi tin cậy là quan trọng, đọc bài đánh giá gần thời điểm mua và kiểm lại bằng phép thử ở trên sau khi nhận ổ.

Câu hỏi thường gặp

Chép tệp lớn vào SSD bị tụt tốc độ có phải ổ hỏng không?

Thường không. Đó là bộ đệm SLC đã đầy và ổ chuyển sang ghi thẳng vào ô nhớ chậm hơn. Nếu tốc độ trở lại cao sau khi ổ được để yên một lúc, ổ đang hoạt động đúng thiết kế. Nếu tốc độ thấp ngay từ đầu kể cả với tệp nhỏ, hãy kiểm sức khoẻ ổ và chỗ trống.

SSD không DRAM có nên mua không?

Với máy văn phòng, học tập, ổ NVMe không DRAM có hỗ trợ HMB thường đủ tốt và khó phân biệt khi dùng. Với ổ chứa dự án dựng video, ổ ghi liên tục hoặc ổ thường xuyên gần đầy, nên chọn ổ có DRAM. SSD SATA không DRAM là loại nên cân nhắc kỹ nhất.

Ổ QLC có mau hỏng không?

Độ bền ghi của QLC thấp hơn TLC, nhưng với lượng ghi của người dùng thường mỗi năm, ổ QLC vẫn thường đủ dùng nhiều năm. Điểm yếu đáng quan tâm hơn là tốc độ ghi khi hết vùng đệm. Kiểm thông số lượng ghi cam kết của hãng để so với cách dùng của bạn.

Làm sao biết SSD của mình có DRAM không?

Xem bài đánh giá hoặc tài liệu kỹ thuật của đúng mẫu ổ, vì nhãn sản phẩm thường không ghi. Một số phần mềm xem thông tin ổ cho biết ổ có dùng HMB hay không; ổ có dùng HMB thường là ổ không DRAM.

Để trống nhiều hơn có giúp bộ đệm SLC lớn hơn không?

Với ổ dùng vùng đệm động thì có. Vùng đệm lấy từ dung lượng trống, nên ổ càng trống thì lượng dữ liệu ghi nhanh được càng nhiều trước khi tụt. Đây là một lý do nên giữ khoảng một phần năm dung lượng trống trên SSD.

Dựng video trên ổ QLC có ổn không?

Đọc tệp để xem trước và tua dòng thời gian thường ổn. Khó chịu nằm ở lúc chép tệp gốc vào và lúc xuất hoặc tạo tệp đệm lớn, khi tốc độ ghi có thể tụt sâu. Nếu dựng thường xuyên, dùng ổ TLC có DRAM cho dự án đang làm, ổ QLC để lưu trữ.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138