Trong phòng nóng, máy tính và điện thoại giảm xung sớm hơn vì hệ tản nhiệt chỉ có thể đưa chip về gần nhiệt độ không khí xung quanh; không khí càng nóng, khoảng cách tới ngưỡng nhiệt của chip càng hẹp. Vài độ phòng tăng thêm thường cộng thẳng vào nhiệt độ chip, nên một chiếc máy chạy ổn suốt mùa đông có thể bắt đầu chậm, ồn, thậm chí tự tắt vào trưa hè.
Bài này giải thích vì sao nhiệt độ phòng quan trọng như vậy, cách bố trí máy bàn, laptop, điện thoại trong mùa nóng, những máy chạy liên tục cần chú ý gì, chuyện ngưng tụ hơi nước khi ra vào phòng lạnh, bảng việc nên làm theo mức nhiệt phòng và dấu hiệu cần dừng việc nặng. Phần lớn gợi ý không tốn tiền, chỉ cần đổi chỗ và đổi giờ làm.
Nhiệt độ phòng cộng thẳng vào nhiệt độ chip
Một hệ tản nhiệt không làm chip mát hơn không khí; nó chỉ giữ chip ở mức cao hơn không khí một khoảng nhất định, tuỳ lượng nhiệt chip sinh ra và hệ tản nhiệt tốt tới đâu. Ví dụ giả định: một laptop khi xuất video giữ CPU cao hơn nhiệt độ phòng khoảng sáu mươi độ. Ở phòng hai mươi lăm độ, CPU khoảng tám mươi lăm độ, còn khoảng dư trước ngưỡng giảm xung. Ở phòng ba mươi lăm độ, CPU muốn lên chín mươi lăm độ, chạm ngưỡng và phải giảm xung.
Vì thế cùng một máy, cùng một việc, hiệu năng mùa hè có thể thấp hơn mùa đông mà không có gì hỏng. Đây cũng là lý do kết quả đo của bạn có thể lệch với bài đánh giá thực hiện trong phòng điều hoà. Khi so sánh, luôn ghi nhiệt độ phòng.
Phòng nóng còn ảnh hưởng tới pin và ổ cứng. Pin lithium chịu nhiệt kém, ở trong môi trường nóng thường xuyên sẽ chai nhanh hơn. Ổ SSD tốc độ cao có thể tự giảm tốc khi quá nóng trong lúc chép tệp lớn. Mùa hè vì thế không chỉ là chuyện chip chậm đi mà là chuyện cả hệ thống làm việc gần giới hạn hơn.
Máy bàn: chỗ đặt và luồng gió quyết định
Thùng máy bàn có nhiều quạt hơn laptop, nhưng cũng dễ bị đặt sai chỗ. Những điểm cần kiểm khi trời nóng:
- Không nhét thùng máy vào hộc bàn kín hay sát tường; khí nóng thổi ra phía sau bị quẩn lại và hút ngược vào, máy tự làm nóng chính mình.
- Kê thùng máy cao khỏi sàn nếu khe hút gió ở đáy, nhất là sàn có thảm hoặc nhiều bụi.
- Tránh nắng chiếu trực tiếp qua cửa sổ vào vỏ thùng máy, nhất là vỏ kim loại sẫm màu và mặt kính hông.
- Kiểm chiều gió: quạt trước và dưới hút vào, quạt sau và trên thổi ra là cách bố trí phổ biến; hai quạt thổi ngược nhau sẽ làm luồng gió rối.
- Lau lưới lọc bụi trước mùa nóng; lưới bít làm mọi quạt phải quay nhanh mà gió vào vẫn ít.
- Để ý máy nằm gần nguồn nhiệt khác như cục nóng điều hoà, tủ lạnh, ổn áp, bộ lưu điện.
Một cách kiểm nhanh: đặt tay gần quạt thổi ra phía sau thùng máy khi đang chạy việc nặng. Gió nóng và mạnh là hệ thống đang làm việc. Gió yếu mà máy rất nóng là luồng gió có vấn đề, cần xem lại vị trí và bụi.
Laptop trong mùa nóng
Laptop bị ảnh hưởng nhiều hơn máy bàn vì khoảng dư nhiệt vốn đã nhỏ. Việc đầu tiên là cho khe hút gió ở đáy được thở: đặt máy trên mặt bàn cứng, kê phía sau cao lên một chút bằng một vật chắc chắn, tuyệt đối tránh đặt trên chăn đệm hay đùi khi chạy việc nặng. Quạt bàn hoặc quạt đứng thổi chéo qua mặt bàn giúp mang khí nóng thoát ra quanh máy đi nhanh hơn, có ích thật trong phòng không có điều hoà.
Thứ hai là chọn giờ làm việc nặng. Xuất video dài, nén tệp lớn, dựng 3D vào sáng sớm hay buổi tối khi phòng mát hơn vài độ có thể nhanh hơn rõ so với giữa trưa. Nếu bắt buộc làm buổi trưa, chuyển sang chế độ nguồn cân bằng để máy không đẩy tới giới hạn rồi giảm xung qua lại liên tục.
Đế tản nhiệt là một lựa chọn phụ kiện, lợi ích tuỳ thiết kế máy; trong mọi trường hợp, nó không thay được việc giữ phòng thoáng và khe gió sạch. Nếu dùng màn hình ngoài, gập hoặc mở rộng góc màn hình laptop để không che khe thoát gió ở bản lề, một chi tiết nhỏ hay bị bỏ qua ở vài thiết kế.
Điện thoại trong mùa nóng
Điện thoại thường theo người ra ngoài trời, nơi nhiệt độ cao hơn trong phòng và có nắng trực tiếp. Những lúc dễ nóng nhất là dẫn đường trên xe dưới nắng, quay video ngoài trời, gọi video lâu trong phòng không quạt, và sạc qua đêm trên giường. Mỗi tình huống đều có cách giảm: che nắng, quay thành đoạn ngắn, chuyển cuộc gọi dài sang máy lớn hơn, đặt máy sạc trên mặt bàn cứng thoáng thay vì trên nệm.
Nhiều hãng khuyến nghị dùng điện thoại trong khoảng nhiệt độ môi trường đến khoảng ba mươi lăm độ C và cảnh báo về việc để máy trong xe đỗ nắng; ngưỡng cụ thể nằm trong tài liệu của từng hãng. Khi máy hiện cảnh báo nhiệt, đó không phải thông báo để bỏ qua: tắt ứng dụng nặng, ngừng sạc, đưa máy vào bóng râm và đợi máy tự trở lại.
Sạc ban đêm trong phòng nóng không điều hoà cũng đáng để ý. Nếu máy có tính năng sạc tối ưu hoặc giới hạn mức sạc, bật lên có thể giúp pin bớt thời gian ở mức đầy trong lúc nóng. Cách cài đặt mỗi máy một khác, hãy xem hướng dẫn của hệ điều hành máy mình.
Máy chạy liên tục và chuyện ngưng tụ hơi nước
Mùa hè đặc biệt khó với các thiết bị chạy suốt ngày đêm: máy bàn để tải dữ liệu, máy chủ nhỏ trong văn phòng, ổ lưu trữ mạng, bộ phát wifi đặt trong hộp kín. Chúng không có lúc nghỉ để nguội, nên nhiệt tích tụ dần vào buổi chiều nóng nhất. Nên đặt chúng ở chỗ thoáng nhất trong phòng, không chồng thiết bị lên nhau, không đậy khăn chống bụi khi đang chạy, và theo dõi nhiệt độ ổ cứng nếu phần mềm cho phép.
Một rủi ro ít người nghĩ tới là ngưng tụ hơi nước. Mang laptop hay điện thoại từ phòng điều hoà rất lạnh ra ngoài trời nóng ẩm, hơi nước trong không khí có thể đọng lại trên bề mặt máy đang lạnh, đôi khi cả bên trong. Nhẹ thì chỉ là mờ màn hình; nặng thì có thể ảnh hưởng tới mạch. Cách tránh: để máy trong túi kín vài phút cho nhiệt độ cân bằng dần trước khi mở ra, và không bật máy ngay khi thấy bề mặt đọng hơi nước.
Ngược lại, đừng làm mát máy nóng bằng cách đưa thẳng vào chỗ rất lạnh. Thay đổi nhiệt độ từ từ luôn an toàn hơn cho cả linh kiện lẫn pin.
Việc nên làm theo mức nhiệt phòng
Bảng dưới là gợi ý chung để lên kế hoạch làm việc trong mùa nóng; các mức nhiệt là tham khảo, máy của bạn có thể chịu tốt hơn hoặc kém hơn:
| Nhiệt độ phòng | Máy bàn | Laptop | Điện thoại |
|---|---|---|---|
| Dưới khoảng 28°C | Làm việc bình thường | Làm việc bình thường, kê cao khi chạy nặng | Dùng bình thường |
| Khoảng 28–32°C | Kiểm luồng gió, lau lưới lọc | Chạy việc nặng ở chế độ cân bằng, dùng quạt phòng | Tháo ốp dày khi quay hoặc dẫn đường lâu |
| Khoảng 32–35°C | Dời việc nặng sang giờ mát, theo dõi nhiệt độ | Tránh việc nặng kéo dài, không đặt trên đệm | Không vừa sạc nhanh vừa dùng nặng |
| Trên khoảng 35°C | Hạn chế việc nặng, kiểm máy chạy liên tục | Chỉ việc nhẹ, rút sạc khi pin đã đủ | Tránh nắng, tránh dùng nặng, chú ý cảnh báo nhiệt |
Nếu phòng làm việc thường xuyên trên ba mươi lăm độ trong mùa hè, giải pháp dài hạn nằm ở căn phòng: che nắng hướng tây, thông gió chéo, quạt hút khí nóng, hoặc chuyển chỗ đặt máy. Mọi tinh chỉnh trên máy chỉ bù được một phần.
Dấu hiệu cần dừng việc nặng ngay
Có những lúc không nên cố hoàn thành nốt việc đang chạy. Máy tự tắt nguồn một lần vì quá nóng là tín hiệu rõ: để máy nguội hẳn, tìm nguyên nhân rồi mới chạy lại, đừng bật lên và tiếp tục ngay. Quạt kêu lạch cạch hay đột nhiên im lặng trong khi máy rất nóng là dấu hiệu quạt hỏng, chạy tiếp có thể làm hỏng thêm linh kiện.
Với điện thoại và laptop, pin phồng là lý do dừng dùng ngay lập tức: vỏ máy cong, bàn di chuột bị đẩy lên, màn hình hở khỏi khung. Không sạc tiếp, không ép vỏ lại, đặt máy ở chỗ thoáng, xa vật dễ cháy và mang tới nơi có chuyên môn để thay pin. Mùi khét, mùi ngọt lạ hay tiếng lách tách từ máy cũng thuộc nhóm phải dừng.
Cuối cùng, cũng cần để ý tới chính người dùng máy: một căn phòng nóng tới mức máy giảm xung liên tục cũng là căn phòng làm người ngồi trong đó mệt và kém tập trung. Dời việc nặng sang giờ mát vừa có lợi cho máy, vừa có lợi cho người ngồi trước máy. Một lịch làm việc mùa hè đơn giản, việc nặng buổi sáng sớm hoặc buổi tối, việc nhẹ buổi trưa, thường giải quyết được phần lớn chuyện máy chậm mà không cần mua thêm gì.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao mùa hè máy tính chạy chậm hơn mùa đông?
Hệ tản nhiệt chỉ giữ chip cao hơn nhiệt độ phòng một khoảng nhất định. Phòng nóng hơn thì chip cũng nóng hơn và chạm ngưỡng giảm xung sớm hơn, nên cùng một việc có thể chậm hơn dù máy không có gì hỏng.
Thổi quạt vào laptop có giúp máy mát hơn không?
Có ích, nhất là trong phòng không điều hoà. Quạt phòng thổi chéo qua mặt bàn giúp mang khí nóng quanh máy đi nhanh hơn để khe hút gió lấy được không khí mát hơn. Nhưng nó không thay được việc giữ khe gió sạch và kê máy thoáng.
Mang laptop từ phòng lạnh ra ngoài trời nóng có sao không?
Có thể bị ngưng tụ hơi nước trên bề mặt máy, đôi khi cả bên trong. Nên để máy trong túi vài phút cho nhiệt độ cân bằng dần trước khi mở, và không bật máy nếu thấy bề mặt đang đọng hơi nước.
Có nên tắt máy tính chạy liên tục vào buổi trưa nóng không?
Nếu thiết bị không cần chạy suốt, tắt hoặc tạm dừng việc nặng vào giờ nóng nhất giúp giảm tải nhiệt. Với thiết bị cần chạy liên tục, đặt ở chỗ thoáng nhất, không chồng lên nhau và theo dõi nhiệt độ ổ cứng nếu có thể.
Nhiệt độ phòng bao nhiêu thì nên tránh chạy việc nặng?
Không có ngưỡng chung cho mọi máy. Khi phòng vượt khoảng ba mươi hai đến ba mươi lăm độ C, nhiều laptop mỏng và điện thoại sẽ giảm xung rõ. Hãy theo dõi nhiệt độ chip và hiệu năng của chính máy mình để chọn giờ làm việc nặng.
Sạc điện thoại qua đêm trong phòng nóng có ảnh hưởng pin không?
Pin ở mức đầy trong môi trường nóng lâu dài sẽ chai nhanh hơn. Đặt máy sạc trên mặt bàn cứng thoáng thay vì trên nệm, và bật tính năng sạc tối ưu hoặc giới hạn mức sạc nếu máy có, sẽ giúp giảm tác động này.