Với dựng video hiện đại, card đồ hoạ và bộ mã hoá, giải mã phần cứng thường quyết định tốc độ xem trước hiệu ứng và xuất tệp nhiều hơn; CPU vẫn quyết định độ nhạy khi thao tác dòng thời gian và những khâu phần mềm chưa giao cho card. Với đồ hoạ 2D, CPU và RAM quan trọng hơn; với dựng hình 3D, câu trả lời tuỳ bộ dựng hình bạn dùng chạy trên CPU hay trên card.
Bài này tách quy trình dựng video và làm đồ hoạ thành từng khâu, chỉ ra khâu nào dựa vào CPU, khâu nào dựa vào card, đưa bảng phân việc theo loại công việc, hướng dẫn cách tự đo trên dự án của chính bạn, và gợi ý thứ tự ưu tiên khi nâng cấp. Phần mềm thay đổi cách dùng phần cứng theo từng phiên bản, nên hãy kiểm tài liệu hiện hành của phần mềm bạn dùng.
Vì sao câu trả lời không còn như mười năm trước
Mười năm trước, câu trả lời gần như luôn là "CPU nhiều nhân": phần mềm dựng video giải mã, áp hiệu ứng và mã hoá chủ yếu bằng CPU, card đồ hoạ chỉ phụ vài hiệu ứng. Ngày nay, cả card tích hợp lẫn card rời đều có khối giải mã và mã hoá video chuyên dụng, và phần lớn phần mềm dựng lớn đã chuyển nhiều hiệu ứng, chỉnh màu, khử nhiễu, ổn định hình sang chạy trên card.
Hệ quả là một máy CPU tầm trung với card tốt có thể dựng mượt và xuất nhanh hơn một máy CPU rất nhiều nhân với card yếu, ở nhiều loại dự án phổ biến. Nhưng điều này chỉ đúng khi định dạng video của bạn được khối giải mã phần cứng hỗ trợ và phần mềm của bạn thật sự dùng card cho các hiệu ứng bạn hay dùng. Ngoài phạm vi đó, CPU lại gánh phần lớn.
Vì vậy câu hỏi "CPU hay card" không có một đáp án chung. Nó phụ thuộc ba thứ: định dạng tệp gốc từ máy quay hoặc điện thoại, phần mềm và phiên bản bạn dùng, và những hiệu ứng bạn áp nhiều nhất. Phần còn lại của bài đi qua từng khâu để bạn tự trả lời cho trường hợp của mình.
Khâu nào dựa vào CPU, khâu nào dựa vào card
Bảng dưới phân việc trong quy trình dựng video và làm đồ hoạ theo xu hướng chung của các phần mềm phổ biến. Từng phần mềm có thể khác; kiểm mục tăng tốc phần cứng trong phần cài đặt.
| Khâu | Thường dựa vào | Điều cần biết |
|---|---|---|
| Giải mã tệp gốc khi xem trước | Khối giải mã phần cứng, nếu không hỗ trợ thì CPU | Định dạng nén nặng không được hỗ trợ sẽ đè hết lên CPU |
| Thao tác dòng thời gian, cắt ghép | CPU (đơn nhân), RAM | Độ nhạy khi kéo thả, tua |
| Hiệu ứng, chỉnh màu, khử nhiễu | Card đồ hoạ | Hiệu ứng càng nặng càng cần card và VRAM |
| Xuất tệp bằng bộ mã hoá phần cứng | Khối mã hoá của card | Rất nhanh; chất lượng ở cùng dung lượng có thể khác mã hoá bằng CPU |
| Xuất tệp bằng mã hoá phần mềm | CPU nhiều nhân | Chậm hơn, thường được chọn khi cần chất lượng tối ưu ở dung lượng nhỏ |
| Chỉnh ảnh, thiết kế 2D | CPU (đơn nhân), RAM | Một số bộ lọc dùng card |
| Dựng mô hình 3D, thao tác khung nhìn | Card đồ hoạ | Cảnh lớn cần VRAM |
| Dựng hình 3D ra ảnh cuối | CPU hoặc card, tuỳ bộ dựng hình | Kiểm bộ dựng hình bạn dùng chạy trên đâu |
Nhìn tổng thể: card gánh phần "nặng về hình", CPU gánh phần "phản hồi và điều phối". Cấu hình hợp lý là cấu hình không để bên nào quá yếu so với khâu mà nó gánh trong quy trình của bạn.
Dựng video: định dạng tệp gốc là chỗ hay bị bỏ qua
Rất nhiều người than máy dựng video giật dù cấu hình khá, rồi hoá ra nguyên nhân nằm ở định dạng tệp gốc. Máy quay và điện thoại ngày nay có thể ghi video với kiểu nén rất nặng để tiết kiệm dung lượng, độ sâu màu cao hoặc cách lấy mẫu màu đặc biệt. Nếu khối giải mã phần cứng của máy không hỗ trợ đúng tổ hợp đó, phần mềm phải giải mã bằng CPU, và mỗi khung hình đều tốn sức.
Cách kiểm: mở tệp gốc bằng phần mềm xem thông tin tệp để biết kiểu nén, độ sâu màu, cách lấy mẫu màu; rồi đối chiếu với danh sách định dạng mà khối giải mã của card hỗ trợ, có trong tài liệu của hãng chip. Khi xem trước, mở Trình quản lý tác vụ, mục GPU có biểu đồ giải mã video riêng: nếu biểu đồ đó gần như không chạy mà CPU lại cao, máy đang giải mã bằng CPU.
Khi gặp tình huống này, có hai lối ra không tốn tiền: tạo tệp bản nhẹ để dựng (phần mềm dựng thường có sẵn chức năng này), hoặc chuyển đổi tệp gốc sang định dạng trung gian dễ giải mã trước khi dựng. Nếu vẫn muốn dựng trực tiếp, đó mới là lúc cân nhắc card có khối giải mã hỗ trợ định dạng của bạn, hoặc CPU mạnh hơn.
Đồ hoạ 2D và dựng hình 3D: hai câu trả lời khác nhau
Chỉnh ảnh, thiết kế 2D: phần lớn thao tác như vẽ cọ, chọn vùng, xử lý lớp chạy trên CPU, ưu tiên hiệu năng mỗi nhân, cùng với RAM đủ cho tệp nhiều lớp. Card giúp một số bộ lọc và thao tác phóng to, xoay khung, nhưng card tầm trung hoặc tích hợp đời mới thường đã đủ.
Thiết kế 3D, kiến trúc, khung nhìn thời gian thực: khi xoay, phóng, di chuyển trong cảnh 3D, card đồ hoạ vẽ khung nhìn liên tục, nên card và VRAM quyết định độ mượt. CPU vẫn cần đủ khoẻ ở đơn nhân để xử lý thao tác mô hình.
Dựng hình 3D ra ảnh cuối: tuỳ bộ dựng hình. Bộ dựng hình chạy trên card thường nhanh hơn nhiều lần nhưng cần cảnh nằm trọn trong VRAM; bộ dựng hình chạy trên CPU tận dụng mọi nhân và dùng RAM máy, chậm hơn nhưng chứa được cảnh rất lớn. Kiểm bộ dựng hình của bạn trước khi chọn bên đầu tư.
Đồ hoạ chuyển động: nằm giữa video và 3D; nhiều phần mềm dựng từng khung bằng CPU kèm card cho một số hiệu ứng. RAM nhiều giúp xem trước dài hơn mà không phải dựng lại.
Tự đo trên dự án của bạn trước khi nâng cấp
Cách chắc nhất để biết nên đầu tư vào CPU hay card là đo trên chính dự án bạn hay làm. Quy trình mất khoảng một buổi:
- Chọn một dự án tiêu biểu, nặng nhất trong những dự án bạn làm thường xuyên.
- Mở phần mềm theo dõi phần cứng ghi nhật ký mức dùng CPU từng luồng, card, khối giải mã và mã hoá video, VRAM, RAM.
- Làm ba việc và ghi số liệu cho từng việc: tua và xem trước đoạn có hiệu ứng nặng nhất, thao tác cắt ghép liên tục vài phút, xuất toàn bộ dự án.
- Với mỗi việc, ghi bên nào chạm trần: CPU, card, VRAM, RAM hay ổ đĩa.
- Thử đổi một thiết lập: bật hoặc tắt tăng tốc phần cứng, đổi mã hoá phần cứng sang phần mềm, rồi so thời gian xuất.
Kết quả thường chỉ ra rất rõ: một bên chạm trần ở việc bạn thấy chậm nhất. Đó là nơi nên đầu tư trước. Nếu RAM hay ổ đĩa mới là nút thắt, nâng hai thứ này rẻ hơn và hiệu quả hơn nhiều so với đổi CPU hay card.
Dựng video trên laptop: những điều khác với máy bàn
Trên laptop, CPU và card đồ hoạ chia chung một ngân sách điện và một hệ thống tản nhiệt. Khi xuất video, nếu phần mềm dùng cả CPU để giải mã lẫn card để áp hiệu ứng và mã hoá, cả hai cùng nóng và cùng bị hạ công suất. Kết quả là thời gian xuất trên laptop có thể dài hơn đáng kể so với máy bàn có CPU và card cùng tên, dù lúc xem trước ngắn thì hai máy gần ngang nhau.
Điều này khiến bộ mã hoá, giải mã phần cứng trên laptop càng đáng giá. Khối chuyên dụng tiêu rất ít điện so với CPU, nên giao việc giải mã và mã hoá cho nó giúp chừa phần điện cho hiệu ứng, máy đỡ nóng và đỡ ồn. Với người dựng trên laptop, chọn định dạng quay và định dạng xuất mà khối phần cứng hỗ trợ là cách tăng tốc rẻ nhất.
Hai điều nữa cần nhớ: luôn cắm sạc khi xuất video, vì chạy pin thì laptop hạ công suất mạnh; và kê máy cho thoáng đáy, không đặt trên chăn đệm. Nếu thời gian xuất của cùng một dự án dài dần theo tháng, có thể quạt đã bám bụi; đo lại nhiệt độ và nhờ thợ vệ sinh khi cần, không tự tháo máy nếu chưa quen.
Thứ tự ưu tiên tham khảo theo kiểu người làm
Không có một cấu hình đúng cho mọi người, nhưng có thể đưa ra thứ tự ưu tiên tham khảo cho vài kiểu người làm hay gặp. Đây là gợi ý theo thành phần, không phải mẫu máy:
- Dựng video ngắn cho mạng xã hội, tệp từ điện thoại: card có khối giải mã và mã hoá hỗ trợ định dạng điện thoại, RAM 16GB, SSD nhanh; CPU tầm trung đời mới là đủ.
- Dựng video dài, sự kiện, đám cưới, nhiều máy quay: card tốt với VRAM thoải mái cho chỉnh màu, RAM 32GB, ổ SSD dung lượng lớn cho tệp gốc; CPU nhiều nhân giúp khi phải giải mã định dạng nặng.
- Thiết kế 2D, chỉnh ảnh chuyên nghiệp: CPU có hiệu năng mỗi nhân cao, RAM nhiều, màn hình tốt; card tầm trung là đủ.
- Kiến trúc, nội thất, mô hình 3D: card mạnh và nhiều VRAM cho khung nhìn và dựng hình bằng card; CPU đơn nhân tốt cho thao tác mô hình.
- Dựng hình 3D bằng CPU, mô phỏng: CPU nhiều nhân, RAM nhiều, tản nhiệt chịu tải dài; card chỉ cần đủ cho khung nhìn.
Dù thuộc kiểu nào, hãy nhớ hai điều: RAM và ổ SSD đủ là nền móng, thiếu chúng thì CPU hay card mạnh đến đâu cũng bị kìm; và trên laptop, mức công suất cùng tản nhiệt quyết định bạn dùng được bao nhiêu phần sức mạnh của chip.
Câu hỏi thường gặp
Dựng video nên ưu tiên CPU hay card đồ hoạ?
Với phần mềm dựng hiện đại và định dạng tệp được hỗ trợ giải mã phần cứng, card đồ hoạ thường quyết định tốc độ xem trước hiệu ứng và xuất tệp nhiều hơn. CPU vẫn quyết định độ nhạy khi thao tác và gánh việc giải mã nếu định dạng không được hỗ trợ. Hãy đo trên dự án của bạn để biết bên nào đang là nút thắt.
Vì sao máy cấu hình khá mà xem trước video vẫn giật?
Nguyên nhân hay gặp là định dạng tệp gốc không được khối giải mã phần cứng hỗ trợ, khiến CPU phải giải mã từng khung. Kiểm thông tin tệp gốc và biểu đồ giải mã video trong Trình quản lý tác vụ; dùng tệp bản nhẹ để dựng là cách khắc phục nhanh không tốn tiền.
Xuất video bằng card đồ hoạ có kém chất lượng hơn bằng CPU không?
Ở cùng dung lượng tệp, mã hoá bằng CPU thường cho chất lượng nhỉnh hơn một chút, đổi lại chậm hơn nhiều. Mã hoá bằng card rất nhanh và chất lượng đã khá tốt ở các đời gần đây. Nhiều người dùng card để xuất bản nháp và CPU cho bản cuối khi cần tệp nhỏ nhất.
Thiết kế đồ hoạ 2D có cần card rời mạnh không?
Thường là không. Phần lớn thao tác trong phần mềm chỉnh ảnh và thiết kế 2D dựa vào CPU có hiệu năng mỗi nhân tốt và RAM đủ cho tệp nhiều lớp. Card tầm trung hoặc card tích hợp đời mới đủ cho các bộ lọc và thao tác phóng to, xoay khung.
Dựng hình 3D nên chọn CPU nhiều nhân hay card mạnh?
Tuỳ bộ dựng hình bạn dùng. Bộ dựng hình chạy trên card thường nhanh hơn nhiều lần nhưng cần cảnh nằm vừa VRAM; bộ dựng hình chạy trên CPU tận dụng mọi nhân và chứa được cảnh rất lớn trong RAM. Kiểm bộ dựng hình trước khi quyết định đầu tư.
RAM có quan trọng với máy dựng video không?
Rất quan trọng. RAM thiếu khiến phần mềm phải đọc ghi ổ đĩa liên tục, xem trước giật và có thể treo. Với dựng video dài nhiều lớp, 32GB là mức thoải mái phổ biến; dự án ngắn thì 16GB thường đủ. Thiếu RAM thì CPU hay card mạnh cũng bị kìm lại.