Muốn biết máy nào thật sự "bền pin" cho việc của bạn, hãy đo xem mỗi máy làm xong được bao nhiêu việc thật trên cùng một lượng pin, thay vì so con số mAh trên hộp. Một máy pin nhỏ hơn nhưng chip hiệu quả có thể xuất được nhiều video hơn, chỉnh được nhiều ảnh hơn trên một lần sạc so với máy pin lớn mà chip tốn điện. Chỉ số này gom cả hiệu năng lẫn thời lượng vào một con số có ý nghĩa với người dùng.
Khái niệm hiệu năng trên mỗi watt đã quen với người đọc thông số chip. Bài này đưa khái niệm đó về đời thường: chọn một việc cụ thể, đo thời gian làm xong và lượng pin tụt, quy đổi cho hai máy cùng thang, rồi đọc kết quả. Không cần dụng cụ đặc biệt, chỉ cần kịch bản lặp lại được và một bảng ghi.
Vì sao mAh không đủ để so hai máy
Con số mAh chỉ là dung lượng dòng điện, chưa nhân với điện áp. Pin điện thoại hầu hết dùng điện áp danh định gần nhau, nên so mAh giữa hai điện thoại còn tạm được. Nhưng pin laptop có nhiều cell ghép nối tiếp, điện áp cao hơn hẳn, và hãng thường ghi dung lượng bằng Wh, tức là lượng năng lượng thật. So mAh của laptop với điện thoại, hoặc giữa hai laptop có cấu hình pin khác nhau, là so hai thứ khác đơn vị.
Quan trọng hơn, dù có đổi sang Wh, dung lượng pin cũng chỉ là kích thước bình chứa. Máy dùng bao lâu còn tuỳ mỗi phút máy tiêu thụ bao nhiêu, và máy tiêu thụ bao nhiêu lại tuỳ chip, màn hình, phần mềm và việc bạn làm. Hai máy cùng dung lượng pin có thể chênh nhau đáng kể về thời lượng chỉ vì một chip làm cùng việc với ít điện hơn.
Chưa kể tới tốc độ làm việc. Máy chip mạnh làm xong việc nhanh rồi về trạng thái nghỉ; máy chip yếu phải chạy lâu hơn để xong cùng việc. Đo thời lượng pin bằng kịch bản nhẹ như phát video sẽ không thấy được khác biệt này. Chỉ khi đo theo đơn vị "việc làm xong", bạn mới thấy được bức tranh thật.
Chọn việc thật làm thước đo
Thước đo tốt phải là việc bạn làm thường xuyên, lặp lại được với cùng dữ liệu, và có kết quả đếm được. Một vài gợi ý:
- Xuất video. Một đoạn phim cố định, cùng thiết lập xuất. Đếm số lần xuất được hoặc thời gian mỗi lần.
- Chỉnh và xuất ảnh hàng loạt. Một thư mục ảnh cố định, áp cùng bộ chỉnh, xuất ra cùng định dạng.
- Biên dịch mã nguồn. Với người làm lập trình, một dự án cố định biên dịch sạch từ đầu là thước đo rất ổn định.
- Họp trực tuyến có camera. Một cuộc gọi thử kéo dài cố định, đo phần trăm pin tụt; đây là việc tiêu tốn pin nhiều mà ít người để ý.
- Kịch bản văn phòng hỗn hợp. Một chuỗi mở tài liệu, chỉnh bảng tính, duyệt các trang đã lưu sẵn, lặp lại theo vòng.
- Điện thoại: chụp và xử lý ảnh, quay video ngắn. Chụp một loạt ảnh cố định số lượng, quay một đoạn ngắn cố định thời lượng.
Chọn một đến hai việc gần nhất với ngày làm việc của bạn. Đo việc người khác làm sẽ cho câu trả lời đúng cho họ, không phải cho bạn.
Quy trình đo hiệu năng trên mỗi phần pin
Quy trình dưới đây áp dụng được cho cả điện thoại lẫn laptop. Điều quan trọng là giữ mọi điều kiện giống nhau giữa hai máy:
- Sạc cả hai máy đầy, rút sạc, để nghỉ cho nguội. Đặt độ sáng màn hình cùng mức bằng tay, cùng kiểu kết nối mạng.
- Ghi phần trăm pin bắt đầu, chạy việc thật theo vòng lặp trong một khoảng thời gian cố định hoặc tới số lần cố định.
- Ghi thời gian mỗi vòng, số vòng làm xong, và phần trăm pin lúc kết thúc.
- Dừng khi pin còn khoảng 30% để tránh vùng pin thấp, nơi nhiều máy tự hạ công suất.
- Lặp lại vào một ngày khác để kiểm độ ổn định. Nếu hai lần lệch ít, lấy trung bình.
- Tính số việc làm xong trên mỗi 10% pin, hoặc quy đổi ra Wh như mục dưới để so máy có dung lượng pin khác nhau.
Nhớ ghi tình trạng pin của mỗi máy. Máy có pin đã chai sẽ tụt phần trăm nhanh hơn với cùng lượng năng lượng thực, nên nếu muốn so chip và thiết kế, cần quy đổi sang năng lượng thật như dưới đây.
Quy đổi về năng lượng thật và đọc kết quả
Muốn so công bằng giữa hai máy có pin khác nhau, quy phần trăm pin tụt ra năng lượng thực: lấy phần trăm tụt nhân với dung lượng sạc đầy hiện tại (đọc từ báo cáo pin, đơn vị Wh). Ví dụ dưới đây hoàn toàn giả định:
| Chỉ số | Máy A | Máy B | Ghi chú |
|---|---|---|---|
| Dung lượng sạc đầy hiện tại | 50 Wh | 70 Wh | Đọc từ báo cáo pin, không lấy số trên hộp |
| Số lần xuất đoạn video cố định | 6 | 6 | Cùng đoạn phim, cùng thiết lập |
| Pin tụt sau 6 lần | 30% | 40% | Ghi từ phần trăm hiển thị |
| Năng lượng đã dùng | 15 Wh | 28 Wh | Phần trăm tụt nhân dung lượng sạc đầy |
| Năng lượng cho một lần xuất | 2,5 Wh | Khoảng 4,7 Wh | Số càng nhỏ, máy càng hiệu quả |
| Ước lượng số lần xuất trên một lần sạc đầy | Khoảng 20 | Khoảng 15 | Dung lượng sạc đầy chia năng lượng mỗi lần |
Trong ví dụ, máy B có pin lớn hơn nhiều nhưng lại xuất được ít video hơn trên một lần sạc, vì mỗi lần xuất tốn gần gấp đôi năng lượng. Nếu chỉ nhìn dung lượng pin, bạn sẽ chọn sai. Phép quy đổi dùng phần trăm hiển thị nên có sai số, nhưng đủ để thấy khác biệt lớn.
Thời gian làm xong cũng là một phần của câu trả lời
Năng lượng mỗi việc chỉ là một nửa bức tranh. Nửa còn lại là thời gian. Máy A trong ví dụ có thể xuất mỗi đoạn video mất lâu hơn máy B một chút nhưng tốn ít năng lượng hơn. Nếu bạn cần xuất gấp trước giờ họp, tốc độ quan trọng hơn; nếu bạn làm việc cả ngày xa ổ điện, năng lượng mỗi việc quan trọng hơn.
Một cách gom hai yếu tố là đặt câu hỏi theo tình huống thật. Ví dụ: "Trong một buổi chiều ở thư viện, với một lần sạc, mình xong được bao nhiêu việc và mất bao lâu". Chạy kịch bản tới khi pin còn 30%, đếm số việc xong và tổng thời gian. Máy nào xong nhiều việc hơn trong thời gian chấp nhận được là máy hợp với bạn hơn.
Với điện thoại, câu hỏi tương tự có thể là: trong một ngày đi sự kiện, chụp bao nhiêu ảnh, quay bao nhiêu phút video, gửi đi bao nhiêu tệp trước khi pin còn 20%. Đo theo cách này cho bạn con số dễ hiểu, dễ kể lại, và gắn trực tiếp với nhu cầu thật thay vì một điểm số trừu tượng.
Những yếu tố làm phép so sánh lệch
Hai máy chạy hai phiên bản phần mềm khác nhau. Ứng dụng xuất video bản mới có thể dùng bộ mã hoá phần cứng, bản cũ thì không. Kiểm phiên bản trước khi đo.
Một máy dùng bộ mã hoá phần cứng, máy kia không. Bộ mã hoá chuyên dụng tiết kiệm năng lượng hơn rất nhiều so với để CPU làm. So hai thiết lập xuất khác nhau là không công bằng.
Chế độ năng lượng khác nhau. Một máy để chế độ hiệu năng cao, máy kia để cân bằng thì kết quả phản ánh thiết lập nhiều hơn phản ánh máy.
Độ sáng và tần số quét không khớp. Màn hình sáng hơn, tần số cao hơn tiêu thụ thêm năng lượng trong suốt thời gian chạy việc.
Nhiệt độ phòng khác nhau. Máy nóng hơn có thể giảm xung, làm việc lâu hơn và tốn thêm năng lượng cho quạt.
Dùng kết quả khi chọn máy
Khi đọc bài đánh giá, hãy tìm những bài đo thời lượng pin kèm việc nặng, hoặc đo năng lượng tiêu thụ trong một việc cụ thể. Những con số này gần với chỉ số hiệu năng trên mỗi giờ pin hơn là thời lượng phát video. Nếu không có, so điểm đo đa nhân khi chạy pin với thời lượng ở kịch bản hỗn hợp cũng cho một hình dung tương đối.
Nếu bạn đang có máy cũ và phân vân đổi máy mới, đo chỉ số này trên máy cũ trước. Đến khi thử máy mới, bạn có sẵn một mốc để so: máy mới xong được bao nhiêu việc hơn trên một lần sạc. Đó là lý do thuyết phục hơn mọi con số mAh hay "lên đến bao nhiêu giờ" trên hộp, và giúp bạn không trả thêm cho dung lượng pin lớn mà không dùng tới.
Một lưu ý cuối: chỉ số này thay đổi theo phần mềm. Khi ứng dụng bạn dùng được cập nhật để tận dụng bộ mã hoá phần cứng hay NPU, năng lượng cho mỗi việc có thể giảm đáng kể trên cùng một máy. Vì vậy hãy ghi phiên bản ứng dụng bên cạnh mỗi kết quả, và khi đo lại sau vài tháng, đừng ngạc nhiên nếu chiếc máy cũ bỗng "bền pin" hơn. Ngược lại, nếu năng lượng mỗi việc tăng lên trong khi phần mềm không đổi, đó là dấu hiệu pin đã chai, máy bám bụi nóng hơn, hoặc có tiến trình nền mới đang chia phần năng lượng. Bảng ghi đều đặn giúp bạn nhận ra những thay đổi đó sớm, trước khi chúng biến thành cảm giác mơ hồ rằng máy dạo này kém đi.
Câu hỏi thường gặp
Hiệu năng trên mỗi giờ pin là gì?
Là lượng việc thật mà máy làm xong trên một phần pin nhất định, chẳng hạn số video xuất được hay số ảnh xử lý được trên mỗi 10% pin. Chỉ số này gom cả tốc độ lẫn mức tiêu thụ, phản ánh máy có thật sự bền pin cho việc của bạn hay không.
Vì sao không nên so pin hai máy bằng mAh?
mAh chưa tính điện áp nên không phản ánh đúng năng lượng, nhất là khi so laptop với nhau hoặc với điện thoại. Hơn nữa, dung lượng chỉ là kích thước bình chứa; máy dùng bao lâu còn tuỳ chip, màn hình và phần mềm tiêu thụ nhanh hay chậm.
Quy đổi phần trăm pin ra Wh thế nào?
Lấy phần trăm pin tụt nhân với dung lượng sạc đầy hiện tại của pin, đơn vị Wh, đọc từ báo cáo tình trạng pin. Ví dụ pin sạc đầy 50 Wh tụt 30% thì đã dùng khoảng 15 Wh. Phép tính có sai số nhưng đủ để so hai máy.
Nên chọn việc gì để đo hiệu năng trên mỗi phần pin?
Chọn việc bạn làm thường xuyên, lặp lại được với cùng dữ liệu và đếm được kết quả: xuất một đoạn video cố định, chỉnh một thư mục ảnh, biên dịch một dự án, hoặc một cuộc họp trực tuyến có camera kéo dài cố định.
Máy pin lớn hơn có chắc làm được nhiều việc hơn không?
Không chắc. Nếu chip hoặc màn hình tốn điện hơn, mỗi việc tiêu hao nhiều năng lượng hơn và tổng số việc làm xong trên một lần sạc có thể ít hơn máy pin nhỏ nhưng hiệu quả. Phải đo theo việc thật mới biết.
Khi so hai máy cần giữ giống nhau những gì?
Cùng việc, cùng dữ liệu, cùng phiên bản phần mềm, cùng thiết lập xuất, cùng chế độ năng lượng, cùng độ sáng màn hình và nhiệt độ phòng. Ghi thêm tình trạng pin của mỗi máy để quy đổi về năng lượng thật cho công bằng.