Muốn đo khung hình cho đúng, cần một công cụ ghi lại từng khung chứ không chỉ hiện số ở góc màn hình, một đoạn cảnh cố định lặp lại được dài khoảng một đến hai phút, và đọc ba con số: khung hình trung bình, khung hình 1% thấp nhất, và đồ thị thời gian khung. Trung bình cao mà 1% thấp tụt sâu, hoặc đồ thị thời gian khung có nhiều gai, là máy đang giật dù con số ở góc trông đẹp.
Bài này giới thiệu các loại công cụ hiển thị và ghi khung hình phổ biến trên máy tính và điện thoại theo cách trung tính, cách chọn đoạn đo, cách đọc kết quả, và những thứ làm số đo sai như giới hạn khung theo tần số quét hay chính lớp hiển thị chiếm tài nguyên. Phần đọc điểm của bài đo đồ hoạ tổng hợp có bài riêng ở danh mục đọc điểm benchmark; ở đây là đo trong ứng dụng thật bạn đang dùng.
Vì sao chỉ nhìn số ở góc màn hình là chưa đủ
Con số khung hình hiện ở góc màn hình thường là trung bình của khoảng một giây vừa qua, cập nhật vài lần mỗi giây. Nó cho cảm giác chung, nhưng che mất chính thứ làm mắt khó chịu: những khung bị trễ đơn lẻ. Một giây có sáu mươi khung, trong đó năm mươi chín khung đến đúng hẹn và một khung chậm gấp năm lần, con số trung bình vẫn ra gần sáu mươi. Nhưng mắt bạn thấy một cú khựng rõ ràng.
Vì vậy người đo nghiêm túc nhìn thời gian khung: mỗi khung mất bao nhiêu mili giây để dựng. Ở sáu mươi khung mỗi giây, mỗi khung lý tưởng là khoảng 16,7 mili giây. Một chuỗi khung đều đặn quanh mức đó là mượt; một chuỗi lúc 10 lúc 40 mili giây là giật, dù trung bình có thể vẫn đẹp. Công cụ có ghi lại từng khung sẽ cho phép bạn thấy điều này.
Từ dữ liệu từng khung, người ta tính thêm con số 1% thấp: lấy một phần trăm khung chậm nhất trong cả đoạn đo, đổi ra khung hình mỗi giây. Ví dụ giả định: trung bình 72 khung mỗi giây nhưng 1% thấp chỉ 31 thì đoạn đó có những cú khựng rõ. Trung bình 60 mà 1% thấp 52 thì có thể mượt hơn bản 72 kia khi dùng thật.
Các loại công cụ hiển thị và ghi khung hình
Lớp phủ có sẵn trong Windows. Windows có một thanh công cụ phủ mở bằng tổ hợp phím Windows + G, trong đó có ô hiệu năng hiện khung hình, CPU, GPU và RAM. Tiện vì không cần cài thêm, đủ để xem nhanh, nhưng khả năng ghi dữ liệu từng khung hạn chế.
Phần mềm đi kèm trình điều khiển card đồ hoạ. Các hãng card đồ hoạ lớn đều có phần mềm điều khiển với lớp phủ hiệu năng, hiện khung hình, nhiệt độ, xung nhịp và có thể ghi nhật ký. Ưu điểm là đọc trực tiếp từ trình điều khiển; nhược điểm là mỗi hãng một kiểu, khó so hai máy khác hãng card.
Công cụ đo độc lập dựa trên PresentMon. PresentMon là công cụ mã nguồn mở ghi thời gian của từng khung hình được đưa lên màn hình, không phụ thuộc hãng card. Một số phần mềm phân tích như CapFrameX dựa trên nó để ghi và vẽ đồ thị, tính sẵn trung bình và 1% thấp. Đây là lựa chọn tốt khi cần so hai máy khác nhau.
Phần mềm theo dõi kèm lớp phủ phổ biến. Bộ đôi MSI Afterburner và RivaTuner Statistics Server được nhiều người dùng để hiện khung hình, nhiệt độ, xung nhịp lên màn hình và ghi nhật ký, chạy được với card nhiều hãng.
Trên điện thoại. Một số hãng điện thoại có sẵn lớp hiện khung hình trong chế độ hiệu năng hoặc trong Tuỳ chọn nhà phát triển; ngoài ra có ứng dụng đo bên ngoài, nhưng nhiều ứng dụng cần quyền gỡ lỗi qua máy tính. Với điện thoại, đo được trung bình và độ ổn định theo thời gian đã là đủ cho người dùng thường.
Các phần mềm trên thay đổi giao diện và tính năng khá thường xuyên. Tải từ trang chính thức của nhà phát triển, kiểm phiên bản hiện hành, và dùng cùng một phần mềm, cùng phiên bản cho mọi lần đo muốn so với nhau.
Chọn và chạy một đoạn đo lặp lại được
Kết quả chỉ so được khi đoạn đo giống nhau. Ứng dụng có sẵn bài chạy thử tích hợp là tốt nhất; nếu không có, tự tạo một đoạn cố định như sau:
- Chọn một cảnh nặng điển hình bạn hay gặp, không chọn cảnh nhẹ nhất hay nặng nhất bất thường. Ví dụ một cảnh dựng 3D có nhiều vật thể, hay một đoạn dòng thời gian video có hiệu ứng chồng lớp khi phát xem trước.
- Ghi lại toàn bộ thiết lập: độ phân giải, mức chất lượng đồ hoạ, các tuỳ chọn nâng cấp hình ảnh, chế độ hiển thị toàn màn hình hay cửa sổ. Đổi một thiết lập là đổi bài đo.
- Tắt đồng bộ dọc và các giới hạn khung hình nếu muốn đo sức tối đa; giữ nguyên nếu muốn đo trải nghiệm thật. Ghi rõ đang đo kiểu nào.
- Cho máy chạy cảnh đó vài phút để ấm lên trước khi ghi, vì phần lớn thời gian bạn dùng máy trong trạng thái đã ấm.
- Bắt đầu ghi, thực hiện đúng một chuỗi thao tác cố định trong sáu mươi đến một trăm hai mươi giây, rồi dừng ghi.
- Lặp lại ba lần, nghỉ ngắn giữa các lần, lấy trung vị của từng con số.
Đoạn đo quá ngắn, dưới ba mươi giây, cho con số 1% thấp rất không ổn định vì có quá ít khung. Đoạn đo quá dài thì khó lặp lại đúng thao tác. Một đến hai phút là cân bằng hợp lý.
Đọc ba con số và một đồ thị
Phần lớn công cụ ghi đều cho ra ít nhất các chỉ số dưới đây. Cách đọc theo bảng:
| Chỉ số | Nghĩa là gì | Đọc thế nào |
|---|---|---|
| Khung hình trung bình | Số khung dựng được mỗi giây, tính trung bình cả đoạn | Cho biết sức chung; dùng để so mức chất lượng nên chọn |
| 1% thấp | Mức khung hình của một phần trăm khung chậm nhất | Gần với cảm giác khựng; chênh xa trung bình là có giật |
| 0,1% thấp | Như trên nhưng chỉ lấy một phần nghìn khung chậm nhất | Bắt những cú khựng hiếm; đoạn đo ngắn thì không ổn định |
| Đồ thị thời gian khung | Thời gian dựng của từng khung theo thứ tự | Đường phẳng là mượt; gai nhọn là khựng; bậc thang là tụt xung |
Một quy tắc dễ nhớ: tỉ lệ giữa 1% thấp và trung bình càng gần một càng tốt. Khoảng trên bảy mươi phần trăm thường cho cảm giác ổn; dưới một nửa là sẽ thấy giật rõ. Đây là ngưỡng tham khảo để đọc nhanh, không phải tiêu chuẩn cố định.
Đọc đồ thị thời gian khung để tìm nguyên nhân
Hình dạng đồ thị thời gian khung thường gợi ý được nguyên nhân. Gai nhọn đơn lẻ, cách xa nhau, hay xuất hiện khi cảnh mới hiện ra hoặc khi xoay góc nhìn sang chỗ chưa thấy: thường là lúc ứng dụng nạp dữ liệu hoặc biên dịch bộ đổ bóng lần đầu. Chạy lại cùng đoạn lần hai mà gai biến mất thì đúng là nguyên nhân này, không phải máy yếu.
Gai đều đặn theo nhịp, ví dụ mỗi giây một gai, có thể do một phần mềm nền làm việc theo chu kỳ, như phần mềm theo dõi phần cứng đọc cảm biến quá dày. Thử tắt các phần mềm nền rồi đo lại. Đồ thị bậc thang, phẳng ở mức thấp rồi nhảy lên mức cao hơn và giữ ở đó, thường trùng với lúc máy nóng lên và hạ xung. Đặt đồ thị xung nhịp và nhiệt độ cạnh đồ thị thời gian khung sẽ thấy rõ.
Đồ thị dày đặc, rung nhiều quanh mức trung bình nhưng không có gai lớn, thường là dấu hiệu CPU đang là giới hạn: card đồ hoạ phải chờ CPU chuẩn bị dữ liệu mỗi khung. Lúc này hạ chất lượng đồ hoạ ít cải thiện, còn mức dùng GPU trên công cụ theo dõi sẽ thấp hơn hẳn mức kín. Bài nghẽn cổ chai giữa CPU và card đồ hoạ trong danh mục CPU và card đồ hoạ nói kỹ cách xác nhận.
Những thứ làm số khung hình sai lệch
Trước khi kết luận máy yếu hay mạnh, kiểm các yếu tố sau đã được cố định chưa:
- Giới hạn theo tần số quét. Bật đồng bộ dọc hay giới hạn khung, máy không bao giờ vượt quá tần số màn hình; hai máy đều chạm sáu mươi thì không so được sức.
- Tính năng nâng cấp hình ảnh và tạo khung xen giữa. Các công nghệ dựng ở độ phân giải thấp rồi phóng lên, hoặc chèn khung tạo ra giữa hai khung thật, làm số trung bình tăng nhưng cảm giác phản hồi có thể khác. So hai máy thì bật cùng một tuỳ chọn hoặc tắt cả.
- Laptop chạy pin. Card rời và CPU thường bị giới hạn công suất khi rút sạc; luôn ghi rõ có cắm sạc hay không.
- Chính lớp hiển thị. Lớp phủ và phần mềm ghi tốn một chút tài nguyên; bật cùng một bộ công cụ cho mọi lần đo để mức tốn ngang nhau.
- Bản trình điều khiển card đồ hoạ. Cập nhật trình điều khiển có thể làm số thay đổi vài phần trăm; ghi phiên bản vào bảng.
- Màn hình ngoài và độ phân giải. Cắm màn hình ngoài độ phân giải cao hơn màn hình laptop là tăng gấp nhiều lần số điểm ảnh phải dựng.
Khi đã cố định hết các yếu tố trên, chênh lệch khung hình giữa hai lần đo dưới năm phần trăm nên coi là ngang nhau, giống như với mọi bài đo khác.
Câu hỏi thường gặp
FPS trung bình cao mà vẫn thấy giật là vì sao?
Trung bình che mất những khung bị trễ đơn lẻ. Hãy xem con số 1% thấp và đồ thị thời gian khung: nếu 1% thấp tụt sâu so với trung bình hoặc đồ thị có nhiều gai nhọn, đó là các cú khựng mắt bạn đang thấy. Nguyên nhân hay gặp là nạp dữ liệu, phần mềm nền hoặc giới hạn của CPU.
1% low là gì?
Đó là mức khung hình tính từ một phần trăm khung chậm nhất trong cả đoạn đo. Con số này phản ánh những lúc khựng tệ nhất mà bạn hay cảm nhận được. Nó càng gần khung hình trung bình thì trải nghiệm càng đều và mượt.
Có nên bật đồng bộ dọc khi đo không?
Tuỳ mục đích. Muốn đo sức tối đa của máy thì tắt đồng bộ dọc và mọi giới hạn khung. Muốn đo trải nghiệm thật như khi dùng hằng ngày thì giữ thiết lập bạn thường dùng. Quan trọng là ghi rõ và giữ giống nhau giữa các lần so.
Phần mềm hiển thị FPS có làm giảm hiệu năng không?
Có, nhưng thường rất ít. Lớp phủ và việc ghi nhật ký tốn một phần nhỏ tài nguyên, nhất là khi đọc cảm biến quá dày. Để công bằng, dùng cùng một công cụ với cùng thiết lập cho mọi lần đo, và đặt tần suất đọc cảm biến ở mức vừa phải.
Đo FPS trên điện thoại thế nào?
Một số điện thoại có sẵn lớp hiện khung hình trong chế độ hiệu năng hoặc trong Tuỳ chọn nhà phát triển. Ngoài ra có ứng dụng đo bên ngoài, nhiều cái cần quyền gỡ lỗi qua máy tính. Với người dùng thường, theo dõi khung hình trung bình theo thời gian khi máy nóng lên là đủ hữu ích.
Laptop cắm sạc và chạy pin có FPS khác nhau không?
Thường khác rõ. Khi chạy pin, nhiều laptop giới hạn công suất của card rời và CPU để tiết kiệm năng lượng, nên khung hình có thể giảm đáng kể. Khi đo hay so sánh, luôn ghi rõ máy đang cắm sạc hay chạy pin và giữ cố định giữa các lần.