HieuNang.comHiệu Năng
Máy chậm: tìm nút thắt và nâng cấp

Điện thoại Android chạy chậm sau vài năm: việc nào giúp được, việc nào chỉ là mẹo

Android chậm sau vài năm thường do bộ nhớ trong gần đầy, pin chai, ứng dụng nặng dần và chạy nền. Việc nào giúp được thật, việc nào chỉ là mẹo, và cách tự đo.

An older Vietnamese woman holding a mid range smartphone near a window in a small apartment kitchen, thumb paused above the device, a charging cable coiled on the counter, gentle daylight

Điện thoại Android chậm đi sau vài năm thường vì bốn lý do có thể kiểm được: bộ nhớ trong gần đầy, pin đã chai khiến máy hạ hiệu năng, ứng dụng ngày càng nặng hơn so với chip, và nhiều ứng dụng chạy nền cùng lúc. Những việc giúp được thật là giải phóng bộ nhớ trong, thay pin khi đã chai, gỡ ứng dụng nền không cần, và khi cần thì sao lưu rồi đặt lại máy. Những mẹo như bấm dọn RAM liên tục hay cài ứng dụng tăng tốc thường không giúp gì lâu dài.

Cách tiếp cận dưới đây đi từ đo đạc đơn giản ngay trên máy, qua từng nguyên nhân và việc tương ứng, tới lúc nên chấp nhận rằng máy đã tới giới hạn. Mục tiêu là để bạn không mất thời gian vào mẹo vô ích, và biết khoản nào đáng bỏ tiền, khoản nào không.

Bắt đầu bằng ba con số trên chính máy của bạn

Trước khi làm gì, hãy ghi lại ba con số. Một là dung lượng bộ nhớ trong còn trống, xem trong mục lưu trữ của phần cài đặt. Hai là tình trạng pin: nhiều máy Android đời mới có mục sức khoẻ pin hoặc số chu kỳ sạc; máy không có thì ghi nhận thời gian dùng thực tế từ đầy tới khi cần sạc. Ba là thời gian mở vài ứng dụng quen thuộc, ví dụ camera, ứng dụng nhắn tin và trình duyệt, đo bằng đồng hồ bấm giờ từ lúc chạm biểu tượng tới lúc dùng được.

Nếu muốn có số liệu chi tiết hơn, có thể bật tuỳ chọn nhà phát triển để xem tiến trình đang chạy và lượng bộ nhớ chúng chiếm, hoặc dùng ứng dụng đo hiệu năng phổ biến để chạy một bài đo ngắn rồi so với kết quả đo cùng dòng máy được công bố công khai. Khi so điểm, nhớ kiểm phiên bản phần mềm đo hiện hành, vì điểm giữa các phiên bản không so trực tiếp được.

Ba con số này sẽ chỉ hướng ngay. Bộ nhớ trống dưới khoảng mười phần trăm là một nghi phạm lớn. Pin chỉ còn trụ được nửa ngày dù dùng nhẹ là nghi phạm thứ hai. Còn nếu cả hai đều ổn mà ứng dụng vẫn mở chậm, câu chuyện nằm ở ứng dụng và chip.

Bộ nhớ trong gần đầy: nguyên nhân hay bị đánh giá thấp nhất

Bộ nhớ trong của điện thoại là chip flash. Khi gần đầy, bộ điều khiển phải làm thêm nhiều việc để tìm khối trống và sắp xếp lại dữ liệu mỗi lần ghi, nên tốc độ ghi giảm rõ. Hệ điều hành cũng cần chỗ trống để lưu bộ nhớ đệm của ứng dụng, tệp tạm khi cập nhật và dữ liệu khi chuyển ứng dụng ra nền. Thiếu chỗ, mọi thứ chậm lại theo một cách khó nhận ra: bàn phím trễ, ứng dụng camera mở lâu, ảnh chụp xong mất vài giây mới lưu.

Giải phóng bộ nhớ là việc giúp được thật và miễn phí. Thủ phạm thường là video quay và ảnh chưa chuyển đi, tệp tải về từ ứng dụng nhắn tin, đặc biệt là video và tài liệu trong các nhóm trò chuyện, cùng bộ nhớ đệm của mạng xã hội. Chuyển ảnh, video lên máy tính hoặc lưu trữ đám mây rồi xoá bản trên máy, xem dung lượng từng ứng dụng nhắn tin và xoá tệp phương tiện cũ, gỡ những ứng dụng lâu không mở.

Mục tiêu hợp lý là giữ khoảng mười lăm đến hai mươi phần trăm bộ nhớ trống. Sau khi dọn, khởi động lại máy và đo lại thời gian mở ứng dụng. Nhiều máy chỉ cần bước này đã cải thiện rõ.

Pin chai và chuyện máy tự hạ hiệu năng

Pin lithium sau vài năm mất bớt dung lượng và tăng điện trở trong. Khi chip đòi một dòng điện lớn trong khoảnh khắc, như lúc mở ứng dụng nặng hay chụp ảnh ban đêm, pin chai có thể không cấp kịp, điện áp tụt xuống và máy có nguy cơ tắt đột ngột. Để tránh điều đó, nhiều điện thoại tự giới hạn xung nhịp đỉnh của chip khi phát hiện pin yếu, khiến máy chậm hơn dù phần mềm không đổi.

Dấu hiệu nhận ra: máy tắt đột ngột khi còn hai ba chục phần trăm pin, phần trăm pin tụt nhanh thất thường, máy chậm hơn hẳn khi pin thấp và nhanh lại khi cắm sạc. Trong trường hợp này, thay pin mới ở nơi uy tín là việc giúp được thật, đôi khi đem lại cảm giác máy nhanh lên rõ rệt, ngoài lợi ích về thời lượng dùng.

Pin phồng là trường hợp phải xử lý ngay: màn hình bị đẩy lên, mặt lưng cong, khe hở giữa màn hình và khung rộng ra. Dừng dùng, không sạc tiếp, mang máy đi thay pin. Đừng cố ép vỏ lại hay chọc vào pin.

Ứng dụng nặng dần và chip đứng yên

Mỗi năm các ứng dụng phổ biến lại thêm tính năng, thêm hiệu ứng, thêm thư viện. Một ứng dụng nhắn tin hay mạng xã hội hôm nay nặng hơn đáng kể so với vài năm trước, trong khi chip trong máy vẫn là chip cũ. Bản cập nhật hệ điều hành cũng có thể thêm tính năng mới nhắm vào máy đời sau, khiến máy cũ phải gánh thêm.

Phần này không có cách nào làm chip mạnh hơn. Những gì làm được là giảm tải: dùng phiên bản rút gọn của ứng dụng nếu nhà phát triển có cung cấp, dùng trang web thay cho ứng dụng với dịch vụ ít dùng, tắt hiệu ứng chuyển cảnh trong tuỳ chọn nhà phát triển để thao tác có cảm giác nhanh hơn. Việc tắt hiệu ứng không làm máy xử lý nhanh hơn, nhưng cắt đi vài trăm mili giây hoạt ảnh ở mỗi lần chuyển màn hình.

Có nên cập nhật hệ điều hành trên máy cũ không? Về bảo mật, nên. Về tốc độ, bản cập nhật có lúc làm máy nhanh hơn nhờ tối ưu, có lúc chậm hơn chút ít. Sau khi cập nhật lớn, máy thường cần vài ngày chạy tối ưu ứng dụng ở nền; đánh giá tốc độ ngay hôm đầu là chưa công bằng.

Ứng dụng chạy nền và quyền tự khởi chạy

Nhiều ứng dụng không chỉ chạy khi bạn mở chúng. Ứng dụng mua sắm, mạng xã hội, ứng dụng của nhà mạng hay tiện ích đi kèm máy có thể tự khởi chạy khi bật máy, thức dậy định kỳ để kiểm thông báo, đồng bộ dữ liệu, cập nhật vị trí. Mỗi ứng dụng ăn một ít RAM và một ít CPU; khi có hàng chục ứng dụng như vậy trên một chiếc máy RAM khiêm tốn, hệ điều hành phải liên tục đóng ứng dụng này để nhường chỗ cho ứng dụng kia, khiến những ứng dụng bạn đang dùng phải mở lại từ đầu.

Cách kiểm đơn giản là vào mục pin trong phần cài đặt và xem danh sách ứng dụng tiêu thụ pin nhiều nhất trong ngày. Một ứng dụng bạn hầu như không mở mà nằm gần đầu danh sách là dấu hiệu nó chạy nền nhiều. Trong thông tin của từng ứng dụng có mục giới hạn hoạt động nền hoặc tối ưu pin; bật giới hạn cho những ứng dụng không cần thông báo tức thời.

Cẩn thận với ứng dụng nhắn tin, ứng dụng ngân hàng nhận mã xác thực và ứng dụng báo thức: giới hạn nền quá chặt có thể làm bạn nhận tin trễ hoặc lỡ báo thức. Nguyên tắc là giới hạn những gì không cần báo ngay, giữ nguyên những gì cần. Sau một tuần, so lại thời gian dùng pin và độ mượt khi chuyển ứng dụng để biết thay đổi có tác dụng không.

Việc giúp được thật và mẹo không đáng làm

Bảng dưới phân loại các việc hay được khuyên khi điện thoại chậm:

ViệcHiệu quảGhi chú
Giải phóng bộ nhớ trong xuống còn trống khoảng 15–20%Giúp được thậtMiễn phí, nên làm đầu tiên
Thay pin khi đã chai hoặc phồngGiúp được thậtCải thiện cả thời lượng và ổn định
Gỡ ứng dụng không dùng, nhất là ứng dụng chạy nềnGiúp được thậtGiảm tải RAM và pin
Sao lưu rồi đặt lại máyGiúp được, tạm thời hoặc lâu dàiHiệu quả phụ thuộc thói quen cài lại ứng dụng
Tắt hiệu ứng chuyển cảnhCảm giác nhanh hơnKhông đổi sức xử lý
Bấm dọn RAM liên tụcKhông đáng làmỨng dụng phải mở lại từ đầu, tốn pin hơn
Cài ứng dụng tăng tốc, làm mátKhông đáng làmThường tự chạy nền và hiện quảng cáo

Hai dòng cuối bảng được phân tích chi tiết ở bài riêng về ứng dụng tăng tốc trong cùng chuyên mục. Ngắn gọn: Android tự quản lý RAM, và việc ép đóng ứng dụng thường khiến máy làm thêm việc chứ không bớt đi.

Khi nào đặt lại máy, khi nào chấp nhận đã tới giới hạn

Đặt lại máy về trạng thái ban đầu có tác dụng giống cài lại hệ điều hành trên máy tính: gỡ sạch ứng dụng tích tụ, dữ liệu rác và lỗi lặt vặt. Trước khi làm, sao lưu danh bạ, ảnh, dữ liệu ứng dụng nhắn tin theo cách mà ứng dụng đó hướng dẫn, ghi lại mật khẩu, và chắc chắn bạn nhớ tài khoản gắn với máy để tránh bị khoá sau khi đặt lại. Sau khi đặt lại, chỉ cài lại những ứng dụng thật sự cần thay vì khôi phục toàn bộ.

Nếu đã dọn bộ nhớ, thay pin, đặt lại máy mà ứng dụng chính vẫn mở chậm, cuộn trang vẫn giật, có thể chip và RAM của máy đã tới giới hạn so với phần mềm hiện tại. Một dấu hiệu khác là máy đã ngừng nhận bản vá bảo mật. Với máy dùng cho ngân hàng, ví điện tử, đây là lúc nên tính đổi máy.

Chiếc máy cũ vẫn có thể dùng tiếp cho vai trò nhẹ: điều khiển thiết bị trong nhà, nghe nhạc, làm camera theo dõi đơn giản, máy cho trẻ học với ứng dụng hạn chế. Trước khi cho đi hoặc thanh lý, đăng xuất tài khoản và đặt lại máy để xoá dữ liệu cá nhân.

Câu hỏi thường gặp

Xoá bộ nhớ đệm ứng dụng có làm điện thoại nhanh hơn không?

Có ích khi bộ nhớ trong gần đầy hoặc một ứng dụng cụ thể bị lỗi. Nhưng bộ nhớ đệm được tạo ra để ứng dụng mở nhanh hơn, nên xoá liên tục khiến ứng dụng phải tải lại dữ liệu, chậm hơn ở lần mở sau. Chỉ nên xoá khi có lý do.

Điện thoại Android nên để trống bao nhiêu bộ nhớ?

Nên giữ khoảng mười lăm đến hai mươi phần trăm bộ nhớ trong còn trống. Dưới khoảng mười phần trăm, tốc độ ghi của chip nhớ giảm và hệ điều hành thiếu chỗ cho tệp tạm, khiến máy chậm và có thể lỗi khi cập nhật.

Thay pin có làm điện thoại nhanh hơn không?

Có thể, nếu máy đang tự hạ hiệu năng vì pin chai không cấp đủ dòng điện lúc cao điểm. Dấu hiệu là máy tắt đột ngột khi còn pin hoặc nhanh hơn khi cắm sạc. Nếu pin còn tốt, thay pin không làm máy nhanh hơn.

Đặt lại điện thoại có mất dữ liệu không?

Có. Đặt lại về trạng thái ban đầu xoá toàn bộ ứng dụng, ảnh, tin nhắn và thiết lập trên máy. Cần sao lưu đầy đủ trước, kiểm bản sao lưu của ứng dụng nhắn tin, và nhớ tài khoản gắn với máy để đăng nhập lại.

Có nên cập nhật Android trên máy cũ không?

Về bảo mật thì nên, vì bản vá giúp máy an toàn hơn khi dùng ngân hàng và ví điện tử. Sau cập nhật lớn, máy có thể chậm vài ngày đầu do tối ưu ứng dụng ở nền; nên đợi vài ngày rồi mới đánh giá tốc độ.

Điện thoại chậm có phải do nhiễm virus không?

Hiếm hơn nhiều người nghĩ, nhưng có thể nếu bạn cài ứng dụng từ nguồn lạ. Dấu hiệu nghi ngờ là quảng cáo bật lên ngoài ứng dụng, pin tụt nhanh bất thường, ứng dụng lạ có quyền quản trị thiết bị. Gỡ ứng dụng nghi ngờ và chỉ cài từ kho chính thức.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138